Ο ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ
ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Περικλής Γκόγκας και Ευθυμία Χρυσανθίδου
Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Από τον ένθετο τόμο για τον Διεθνή Δανεισμό της εφημερίδας "Επενδυτής"
Σάββατο 17 Νοεμβρίου 2012

Ο ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ

Η Παραδοσιακή Τραπεζική Λειτουργία

            Στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, οι τράπεζες αποτέλεσαν το σημαντικότερο μέσο άντλησης κεφαλαίων διαμεσολαβώντας για την μεταφορά τους ανάμεσα στις πλεονασματικές και τις ελλειμματικές οικονομικές μονάδες όπως νοικοκυριά, επιχειρήσεις αλλά και εθνικές οικονομίες. Ο ρόλος τους για πολλές δεκαετίες ήταν αδιαμφισβήτητος στην οικονομική δραστηριότητα καθώς δημιουργούσαν οικονομίες κλίμακας που οδηγούσαν τόσο στην μείωση του κόστους άντλησης κεφαλαίων για τους δανειζόμενους όσο και στον εκμηδενισμό του κινδύνου που θα διέτρεχαν οι αποταμιευτές να χάσουν τα χρήματά τους αν δάνειζαν επ’ ευθείας στους πρώτους. Αυτό γιατί οι τράπεζες μέσω της διαμεσολαβητικής τους δραστηριότητας αναλαμβάνουν την εκτίμηση και αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου, δηλαδή της φερεγγυότητας των υποψήφιων δανειζόμενων περιορίζοντας έτσι την δυσμενή επιλογή δανειζόμενων, όπως και την παρακολούθηση τους μετά τον δανεισμό, επιτυγχάνοντας την ελαχιστοποίηση του ηθικού κινδύνου από την πλευρά των δανειζόμενων για μη τήρηση των συμφωνημένων. Επίσης, οι τράπεζες παρέχουν υπηρεσίες άμεσης ρευστότητας στους καταθέτες μέσω των επιταγών και των λογαριασμών όψεως αρχικά καθώς και πιο πρόσφατα με την ραγδαία ανάπτυξη της πληροφορικής και της τεχνολογίας, με την χρήση χρεωστικών καρτών και άλλων προϊόντων που δίνουν στον καταθέτη υψηλότατο βαθμό ρευστότητας σε αντάλλαγμα χαμηλών σχετικά αποδόσεων. Ακόμα πιο σημαντική όμως είναι η άμεση και προσωπική σχέση που υπάρχει με τον δανειζόμενο και δίνει την δυνατότητα στην τράπεζα να είναι ευέλικτη και να αντιδρά άμεσα και αποτελεσματικά παρέχοντας είτε άμεση ρευστότητα είτε επαναδιαπραγμάτευση και προσαρμογή των όρων δανεισμού σε περιόδους κρίσης. Έτσι, για τον κάθε δανειστή (αποταμιευτή/επενδυτή) και κάθε δανειζόμενο (επιχείρηση/νοικοκυριό/εθνική οικονομία) οι σχέσεις τους με την τράπεζα είναι πλήρως διαφανείς και άμεσες.

Η Αποδιαμεσολάβηση στις Χρηματοπιστωτικές Αγορές

            Κατά τις τελευταίες δεκαετίες όμως, σημαντικές εξελίξεις στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα όπως είναι η φιλελευθεροποίηση (deregulation) των κεφαλαιαγορών και η μεγάλη τεχνολογική ανάπτυξη κατέστησαν δυνατή την αποδιαμεσολάβηση (disintermediation),  δηλαδή την άμεση άντληση κεφαλαίων για τους δανειζόμενους από τους καταθέτες μέσω των κεφαλαιαγορών (χρηματιστηρίων) παρακάμπτοντας τις τράπεζες. Το πλεονέκτημα της πρακτικής αυτής είναι προφανώς η μείωση του κόστους δανεισμού για τους δανειζόμενους λόγω απουσίας της μεσολαβούσας τράπεζας και του περιθωρίου κέρδους αυτής. Την δουλειά που έκαναν πριν οι τράπεζες  για την αξιολόγηση του κινδύνου των δανειζόμενων την κάνει η ίδια η αγορά, δηλαδή το χρηματιστήριο και ανεξάρτητες εταιρίες αποτίμησης του πιστωτικού κινδύνου (credit rating agencies) που παρέχουν σχετική πληροφόρηση στους δανειστές. Επίσης, για τις μεγάλες επιχειρήσεις με υψηλό βαθμό πιστοληπτικής φερεγγυότητας ο κίνδυνος για τον καταθέτη, ελαχιστοποιείται. Έτσι πλέον, οι σχέσεις δανειστών και δανειζόμενων εμφανίζουν σημαντικές ποιοτικές αλλαγές και για τους δύο: στην πλευρά των επιχειρήσεων-δανειζόμενων μέσω των χρηματιστηρίων αντικαταστάθηκε η προσωπική σχέση ένας-προς-έναν που υπήρχε με την τράπεζα με ένα πλήθος ανώνυμων, διάσπαρτων και ανομοιόμορφων επενδυτών. Η δυνατότητα που παρέχουν οι τράπεζες για την διαρκή αλληλεπίδραση με τον δανειζόμενο και η επαναδιαπραγμάτευση της χρηματοδότησης όταν οι δανειζόμενοι αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε προβλήματα δεν υπάρχει πλέον στην αποδιαμεσολαβημένη κεφαλαιαγορά. Επιπρόσθετα, στην πλευρά των επενδυτών/αποταμιευτών, η ποιοτική αλλαγή συνίσταται στην ανάληψη πλέον όλου του πιστωτικού κινδύνου από αυτούς αντί των τραπεζών.

Τιτλοποίηση: Κυνηγώντας την Μαύρη Γάτα στο Μαύρο Δωμάτιο

            Προκειμένου να αντιδράσουν στις νέες εξελίξεις τα τραπεζικά ιδρύματα ανέπτυξαν και χρησιμοποίησαν την πρακτική της τιτλοποίησης των πιστωτικών τους απαιτήσεων (στεγαστικά και άλλα δάνεια) συμμετέχοντας και αποκομίζοντας όφελος από την αποδιαμεσολάβηση. Ενώ η παραδοσιακή σχέση τράπεζας και δανειζόμενου είναι μια προσωπική σχέση αλληλεπίδρασης όπου και οι δύο αντισυμβαλλόμενοι παρακολουθούν από κοντά και διαπραγματεύονται την μεταξύ τους σχέση, με την αποδιαμεσολάβηση η πλευρά του δανειστή-αποταμιευτή γίνεται απρόσωπη καθώς κατακερματίζεται όπως είδαμε σε χιλιάδες άτομα. Η σχέση αυτή γίνεται ακόμη πιο απρόσωπη με την πρακτική της τιτλοποίησης. Στην περίπτωση αυτή όχι μόνο οι δανειστές-καταθέτες αποτελούν ένα απρόσωπο σύνολο ανομοιόμορφων σκοπών και συμφερόντων, αλλά και οι δανειζόμενοι καθώς εκατοντάδες ή και χιλιάδες τραπεζικές πιστωτικές απαιτήσεις όπως στεγαστικά, επιχειρηματικά, καταναλωτικά και άλλα δάνεια συγκεντρώνονται και μοιράζονται σε τίτλους. Έτσι διακόπτεται κάθε σχέση και δεσμός ανάμεσα στους αποταμιευτές/δανειστές και δανειζόμενους. Η σχέση μεταξύ τους μοιάζει πολύ με την γνωστή παρομοίωση όπου προσπαθούμε μέσα σε ένα μαύρο δωμάτιο να βρούμε μια μαύρη γάτα με τα μάτια δεμένα με ένα μαύρο πανί! Οι δανειστές/αποταμιευτές δανείζουν τα χρήματά τους σε ένα μαύρο δωμάτιο που είναι η άγνωστη και ελλιπώς αναπτυγμένη αγορά των τιτλοποιήσεων, κυνηγώντας την μαύρη γάτα των άγνωστων αποδόσεων από αυτά τα νέα και όχι κατανοητά στους περισσότερους επενδυτικά προϊόντα (τις τιτλοποιήσεις), έχοντας τα μάτια δεμένα με το μαύρο πανί και δεν μπορούν να γνωρίζουν ποιους ακριβώς και με πιο ρίσκο δανείζουν. Περάσαμε λοιπόν από την παραδοσιακή διαμεσολαβητική σχέση πρόσωπο με πρόσωπο που παρείχαν οι τράπεζες με τις κλασικές τους λειτουργίες, στην εποχή της αποδιαμεσολάβησης όπου η πλευρά των δανειστών/αποταμιευτών έγινε απρόσωπη για τους δανειζόμενους δημιουργώντας πρόβλημα καθώς κατέστη αδύνατη η επαναδιαπραγμάτευση ή άμεση εξασφάλιση επί πλέον δανεισμού σε περιόδους κρίσης. Το επόμενο βήμα της τιτλοποίησης διέλυσε ακόμη και την προσωπική σχέση των αποταμιευτών/επενδυτών μέσω του χρηματιστηρίου με συγκεκριμένες και επιλεγμένες δανειζόμενες επιχειρήσεις. Πλέον, με την τιτλοποίηση, οι πιστωτικοί οργανισμοί που παράγουν τιτλοποιημένες απαιτήσεις δεν έχουν σοβαρό κίνητρο για την διάσωση των δανειζόμενων καθώς έχουν ήδη πωλήσει ή ασφαλίσει τους τίτλους αυτούς μεταβιβάζοντας το ρίσκο στους άμεσους επενδυτές. Ακόμη, η εποπτεία και σχέση των οργανισμών αυτών (αμοιβαίων κεφαλαίων, επενδυτικών ταμείων κλπ) με τις κεντρικές τράπεζες είναι λιγότερο στενή από αυτή των εμπορικών τραπεζών και των χρηματιστηρίων. Η αγορά αυτή είναι εντελώς απρόσωπη, χωρίς βάθος επενδυτών, μη επαρκώς αναπτυγμένη, με αποτέλεσμα κατά την πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση και οι δύο πλευρές, επενδυτές και δανειζόμενοι να βρεθούν.

Οι Διεθνείς Δανειστές - Ιστορική Αναδρομή

            Ο διεθνής δανεισμός γνώρισε τεράστια ανάπτυξη κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις μετασχημάτισαν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα κάνοντας εύκολη και απλή την μετακίνηση κεφαλαίων από χώρα σε χώρα. Όμως η ιστορία του διεθνούς δανεισμού έχει τις ρίζες της πολύ μακριά στο παρελθόν. Οι διεθνείς ροές κεφαλαίου δια μέσου εθνικών συνόρων έχουν μεγάλη ιστορία και φτάνουν τουλάχιστον μέχρι και τους πρώτους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην Μεσόγειο. Θα μπορούσαμε ακόμα και όρους σημερινούς να αναγνωρίσουμε τον αποικισμό των αρχαίων Ελλήνων ως μια μορφή διεθνοποίησης των κεφαλαίων στον κόσμο της εποχής εκείνης. Ο εποικισμός άγνωστων περιοχών περιελάμβανα τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης των νέων χωρών κατά τον 19^ο και 20^ο αιώνα: οι ελληνικές μητροπόλεις έστελναν στο εξωτερικό παραγωγικούς συντελεστές τους, το κεφάλαιο και την εργασία. Το κεφάλαιο είχε την μορφή των μέσων για την εγκαθίδρυση ενός κράτους αποικίας. Πλοία πολεμικά και εμπορικά, άμαξες, ζώα απαραίτητα για την παραγωγική διαδικασία αλλά φυσικά και τεχνολογία και τεχνογνωσία της εποχής που μεταβιβάζοντας από την μητρόπολη στην αποικία. Ο άλλος παραγωγικός συντελεστής ήταν προφανής και απαραίτητος: η εργασία. Άνθρωποι από την κυρίως Ελλάδα έφευγαν παίρνοντας μαζί τους τις γνώσεις τους για την καλλιέργεια της γης, τις τεχνικές αλλά και τις τέχνες και τα γράμματα της μητρόπολης. Στην μεσαιωνική Ευρώπη οικονομικά σχήματα που είχαν την δυνατότητα κατά παρόμοιο τρόπο με τις σύγχρονες τράπεζες να βρίσκονται ανάμεσα σε δανειστές και δανειζόμενους ήταν εδραιωμένοι και αναπτύχθηκαν ακόμη περισσότερο κατά τον 16^ο και 17^ο αιώνα με ταυτόχρονη ανάπτυξη πιο εξειδικευμένων de facto χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που είχαν αναπτύξει την τεχνογνωσία από την ανάγκη που υπήρχε –αλλά και τα σημαντικά κέρδη- για να πραγματοποιούν διεθνείς συναλλαγές χρηματοδοτήσεων. Η ραγδαία αύξηση της παραγωγικότητας με την έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης στην Μεγάλη Βρετανία και την μετέπειτα εξάπλωσή της στην Ευρώπη αλλά και στις αποικίες αργότερα, έδωσε την δυνατότητα στην ανθρωπότητα για πρωτοφανή στα ιστορικά χρονικά συσσώρευση πλεονασματικού κεφαλαίου. Έτσι, κατά το τέλος του 19^ου αιώνα το κεφάλαιο αυτό δεν μπορούσε να μείνει ανενεργό και προσπάθησε να βρεις διεξόδους όπου η παραγωγικότητά του και τα επί πλέον κέρδη που θα αποφέρει να είναι υψηλότερα. Με αυτό τον τρόπο, η Ευρώπη και κυρίως η Μεγάλη Βρετανία έγινε ο παγκόσμιος διεθνής δανειστής κεφαλαίου. Σημαντικό ρόλο βέβαια στην διαδικασία αυτή έπαιξε και η δημιουργία μιας νέας αστικής τάξης, αυτής των βιοτεχνών, βιομηχάνων και εμπόρων. Αυτοί δεν ήταν και δεν δρούσαν όπως οι παραδοσιακοί μέχρι τότε ιδιοκτήτες του κεφαλαίου οι αριστοκράτες με κληρονομικούς τίτλους ευγένειας. Οι τελευταίοι απολάμβαναν μέχρι τότε μια πλούσια και εύκολη ζωή σε σύγκριση με τους χωρικούς και την εργατική τάξη θεωρώντας δεδομένη την θέση τους. Οι θεσμοί και οι ιστορικές συνθήκες της εποχής ήταν τέτοιες που τους επέτρεπαν να διατηρούν αυτά το προνόμια που είχαν χωρίς συνειδητές επενδύσεις και προσπάθεια αύξησης της παραγωγικότητας καθώς οι συντελεστές παραγωγής που χρησιμοποιούσαν ήταν διαθέσιμοι σε αυτούς σχεδόν δωρεάν και σε μεγάλες ποσότητες. Με την βιομηχανική επανάσταση αλλάξανε όλα. Δημιουργήθηκε μια νέα και πολύ δραστήρια τάξη ανθρώπων που μπορεί να μην είχαν κληρονομικούς τίτλους ευγένειας και να μην ανήκαν σε μεγάλες και ιστορικές οικογένειες. Αυτοί ήταν οι βιομήχανοι της εποχής. Αυτοί άρχισαν να συσσωρεύουν πολύ μεγάλες ποσότητες πλούτου και δύναμης και κατακτώντας υψηλές και με επιρροή θέσεις στις κοινωνίες της εποχής δεν είχαν σκοπό να τις χάσουν. Αυτοί περισσότερο από κάθε άλλον έριξαν το βάρος στην επένδυση και στην αναζήτηση νέων πλουτοπαραγωγικών πηγών και ευκαιριών για μεγαλύτερη παραγωγικότητα του κεφαλαίου τους. η διαδικασία αυτή συντελέστηκε κατ’ αρχήν στην Μ. Βρετανία και μετέπειτα στην Ευρώπη όπου μεταφέρθηκε η βιομηχανική επανάσταση. Μετέπειτα, στην αρχή του 20^ου αιώνα οι ΗΠΑ γνώρισαν τους ίδιους γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης όταν η εκβιομηχάνιση πέρασε τον Ατλαντικό ωκεανό. Οι ΗΠΑ συνέχισαν βέβαια να δανείζονται από το εξωτερικό καθώς αναπτύσσονταν σημαντικά, αλλά ταυτόχρονα αύξαναν με γεωμετρική πρόοδο την εξαγωγή κεφαλαίου προς τις διεθνείς αγορές. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα σύντομα οι ΗΠΑ να γίνουν καθαροί διεθνείς δανειστές και να πάρουν τα σκήπτρα από την Μεγάλη Βρετανία λίγο πριν τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Περίοδος 1870-1913

            Η εποχή αυτή σηματοδοτήθηκε από την πολύ μεγάλη ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και την φιλελευθεροποίηση της διακίνησης παραγωγικών συντελεστών τόσο κεφαλαίου αλλά και εργασίας. Είναι η εποχή της μεγαλύτερης μετανάστευσης που γνώρισε από τότε η ανθρωπότητα κυρίως από την Ευρώπη αλλά και ασιατικές χώρες προς τις ΗΠΑ, Καναδά, χώρες της νοτίου Αμερικής, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, κλπ. Η διαδικασία αυτή συνοδεύτηκε από την καλλιέργεια τεράστιων εκτάσεων στις χώρες υποδοχής των μεταναστών που εκμεταλλεύτηκαν τις οικονομίες κλίμακας που δημιουργήθηκαν έτσι ώστε να μπορέσει να υποστηριχθεί ο γεωμετρικά αυξανόμενος πληθυσμός. Παράλληλα, το εμπόριο νέων αγαθών, τροπικών και εξωτικών προϊόντων (φρούτα, αρώματα, μπαχαρικά, κλπ), μετάλλων και ορυκτών έδωσε τεράστια ανάπτυξη στο διεθνές εμπόριο και οδήγησε σε σημαντική συσσώρευση και διεθνείς μεταβιβάσεις κεφαλαίου. Οι διεθνείς δανειστές σε αυτή την περίοδο ήταν κυρίως ιδιώτες κεφαλαιούχοι, έμποροι και βιομήχανοι. Ενδεικτικά, η συνολική διεθνής χρηματοδότηση αυξανότανε από $100 εκατομμύρια το 1820 σε $4 δισεκατομμύρια το 1870 και $44 δισεκατομμύρια το 1913. Οι σημαντικότεροι διεθνείς δανειστές και δανειζόμενοι φαίνονται στον παρακάτω πίνακα για το έτος 1913:

Οι Σημαντικότεροι Παγκόσμιοι Δανειστές και Δανειζόμενοι το 1913
Δανειστές	$ δις	Δανειζόμενοι	$ δις
Μ. Βρετανία	18,0	Ευρώπη	12,0
Γαλλία	9,0	ΗΠΑ/Καναδάς	10,5
Γερμανία	5,8	Λατινική Αμερική	8,5
Βέλγιο/Ολλανδία/Ελβετία	5,5	Ασία	6,0
ΗΠΑ	3,5	Αφρική	4,7
Άλλες χώρες	2,2	Ωκεανία	2,3
Σύνολο	44,0	Σύνολο	44,0

Ο διεθνής δανεισμός αυτή την εποχή γινόταν σχεδόν αποκλειστικά μέσω της κεφαλαιαγοράς, δηλαδή της έκδοσης και διάθεσης στο κοινό ομολόγων και μετοχών. Οι δανειζόμενοι ήταν στην πλειοψηφία τους ιδιώτες που χρηματοδοτούνταν προκειμένου να επεκτείνουν τις εμπορικές και βιομηχανικές τους δραστηριότητες. Περίπου $12 δις από τον εξωτερικό δανεισμό που παρείχε η Μ. Βρετανία πήγαινε σε ιδιώτες δανειζόμενους. Από το σύνολο των Βρετανικών κεφαλαίων $6 πήγαιναν στην Β. Αμερική, $3 στην Ν. Αμερική, $1,8 στην Αυστραλία, $4,5 σε Αφρική και Ασία και $2,3 στην Ευρώπη. Τα γερμανικά και γαλλικά δανειακά κεφάλαια κατευθύνθηκαν στοχευμένα από τις κυβερνήσεις προς τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Τα διαθέσιμα αμερικανικά κεφάλαια διοχετεύτηκαν κυρίως σε ιδιώτες δανειολήπτες της ίδιας ηπείρου, στον Καναδά και στην Λατινική Αμερική. Η μορφή του δανεισμού αυτή την περίοδο ήταν κυρίως μακροπρόθεσμα ομόλογα με χρόνους αποπληρωμής κοντά στα 100 χρόνια ή διηνεκείς ομολογίες οι οποίες δεν έχουν λήξη. Ο εξαιρετικά μακροχρόνιος χαρακτήρας των δανείων αυτών ήταν προσαρμοσμένος στο είδος των έργων που χρηματοδοτούνταν: έργα βαριάς υποδομής όπως σιδηροδρομικό δίκτυο, έργα ηλεκτροδότησης, υδροδοτήσεων και αποχετεύσεων κλπ. Τα έργα αυτά γινότανε κυρίως από ιδιώτες με συμμετοχή του δημόσιου τομέα μια μορφή επιχειρηματικότητας που προσιδιάζει με τα σημερινά ΣΔΙΤ (Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα) μόνο που οι λόγοι για τις συμπράξεις αυτές ήταν πολύ διαφορετικοί εκείνη την εποχή. Το ειδικό μείγμα σύμπραξης των ιδιωτών με τον δημόσιο τομέα διέφερε από χώρα σε χώρα αρκετά. Φυσικά ο δανεισμός αυτός δεν γινότανε στα τυφλά. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι την εποχή αυτή η επικοινωνία μεταξύ χωρών δεν ήταν εύκολη, δεν ήταν απλή υπόθεση η άντληση οικονομικών και χρηματοοικονομικών στοιχείων για τον έλεγχο του αξιόχρεου  (creditworthiness) των δανειζόμενων και δεν υπήρχαν ακόμη οι εταιρίες πιστωτικής αξιόλογης (credit rating agencies). Έτσι, οι δανειστές προκειμένου να μπορούν να ελέγχουν τα κεφάλαιά τους και να μειώνουν τον πιστωτικό τους κίνδυνο που πήγαζε από την ασύμμετρη πληροφόρηση πιστωτών και πιστούχων, συνήθιζαν να τοποθετούν δικούς τους ανθρώπους ως μέλη του διοικητικού συμβουλίου ή συμβούλους των τοπικών ή ομοσπονδιακών κυβερνήσεων που αντλούσαν τα δανειακά κεφάλαια. Ενώ οι διεθνείς χρηματοδοτήσεις άρχισαν να είναι συχνές αυτήν την περίοδο, παρόλα αυτά η απευθείας χρηματοδότηση κυβερνήσεων ή ιδιωτών από άλλες κυβερνήσεις ήταν ασήμαντη.  

Περίοδος 1914-1950

            Η περίοδος αυτή ήταν πολύ σημαντική στις διεθνείς ροές κεφαλαίου καθώς η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και οι πολεμικές αποζημιώσεις έπαιξαν κυρίαρχο ρόλο. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος υπήρξε η αντικειμενική ανάγκη για χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών κρατών και των πολεμικών τους μηχανών και τον ρόλο των διεθνών δανειστών ανέλαβαν κυρίως ιδιώτες από τις ΗΠΑ τους οποίους δεν είχε αγγίξει και δεν διαφαινότανε να αγγίξει ο πόλεμος. Η κατάσταση αυτή άλλαξε όταν το 1916 οι ΗΠΑ μπήκαν στον πόλεμο και έτσι υπήρξε η ανάγκη για έμπρακτη υποστήριξη και χρηματοδότηση των συμμάχων των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Αυτή η χρηματοδότηση έγινε πλέον από την επίσημη κυβέρνηση των ΗΠΑ προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Έτσι αυτή την εποχή η σημασία των διακρατικών δανείων έγινε μεγάλη. Ακόμη και μετά την λήξη του πολέμου υπήρξαν σημαντικές ροές κεφαλαίων από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη τόσο από ιδιώτες όσο και από κυβερνήσεις προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι χώρες που είχαν πληγεί από τον πόλεμο. Ταυτόχρονα άρχισε να συντελείται και μια ποιοτική αλλαγή στις διεθνείς χρηματοδοτήσεις. Ενώ η Μ. Βρετανία παρέμεινε και την δεκαετία του 1920 καθαρός δανειστής, παρόλα αυτά μειώθηκε σημαντικά η καθαρή της συμμετοχή στο παγκόσμιο χρηματοδοτικό σύστημα. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μια ακόμα σημαντική αλλαγή αυτή την περίοδο ήταν ότι με εξαίρεση τις ΗΠΑ, οι άλλες αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες ήταν αποδέκτες των διεθνών χρηματοροών είχαν πλέον φτάσει σε ένα οριακό σημείο καμπής στην ανάπτυξή τους. Οι ρυθμοί αύξησης της παραγωγής και της διαδικασίας δημιουργίας πλούτου είχαν πλέον συρρικνωθεί καθώς ο μικρός πληθυσμός, ο κατακερματισμός των αγορών ο συνεπαγόμενος κορεσμός των επενδύσεων και η πολιτική και οικονομική αστάθεια δεν μπορούσαν να συντηρήσουν τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης πριν από τον πόλεμο. Έτσι τα περιθώρια κέρδους από την αξιοποίηση του διεθνούς δανεισμού μειώθηκαν σημαντικά και ο συνδυασμός σοβαρών υφέσεων που γνώρισαν οι οικονομίες αυτές την περίοδο του 1926-27 δημιούργησαν προβλήματα ρευστότητας στην αποπληρωμή των δανειακών τους υποχρεώσεων. Η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε όταν οι αναπτυγμένες χώρες ένιωσαν και αυτές τα αποτελέσματα της Μεγάλης Ύφεσης της περιόδου 1930-31. Μέχρι αυτή την περίοδο, οι κίνδυνοι της στάσης πληρωμών και χρεοκοπίας των κρατών ή των ιδιωτικών επιχειρήσεων που ήταν οι αποδέκτες του διεθνούς δανεισμού δεν αποτελούσαν σοβαρό παράγοντα ανησυχίας στις αγορές του διεθνούς κεφαλαίου καθώς μέχρι την δεκαετία του 1920 ήταν σπάνιες και περιορίζονταν σε εταιρίες και κυβερνήσεις που αντιμετώπιζαν προβλήματα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης. Οι δανειστές κατέγραφαν τις ζημίες τους ακριβώς όπως κατέγραφαν και τα κέρδη στην περίπτωση που όλα πήγαιναν καλά. Στην πραγματικότητα οι πιστωτές πολλές φορές χρησιμοποιούσαν την διπλωματία των όπλων με την παρέμβαση των κυβερνήσεών τους προκειμένου να πιέσουν τους δανειζόμενους να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Επίσης, η στάση πληρωμών της ΕΣΣΔ την δεκαετία του 1920 θεωρήθηκε ως ένα εξαιρετικό γεγονός πέρα από την κανονική ροή των αγορών καθώς αφορούσε σε βασικές συστημικές αλλαγές και επιδράσεις. Την ίδια δεκαετία άρχισαν να εμφανίζονται σημαντικές δυσκολίες από την πλευρά της Γερμανίας για την αποπληρωμή των πολεμικών αποζημιώσεων καθώς και άλλων διεθνών χρηματοδοτήσεων έτσι ώστε την επόμενη δεκαετία η κατάσταση να χειροτερεύσει ραγδαία και πλέον το 80 με 90% των κρατικών ομολόγων της ανατολικής Ευρώπης και της λατινικής Αμερικής ήταν σε κατάσταση χρεοκοπίας. Το αποτέλεσμα της Μεγάλης Ύφεσης και των στάσεων πληρωμών στις διεθνής χρηματοδοτήσεις ήταν να εκμηδενιστεί στην πράξη ο διεθνής δανεισμός. Ιδιαίτερα οι χρηματοδοτήσεις προς της αποικίες και τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες σταμάτησαν τελείως. Μέχρι το 1939, μια νέα μορφή διεθνούς χρηματοδότησης έγινε η κυρίαρχη. Πλέον, οι μητρικές εταιρίες από τις αναπτυγμένες χώρες δημιουργούσαν άμεσες επενδύσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες με την μορφή θυγατρικών των οποίων ήλεγχαν το μετοχικό κεφάλαιο. Η πρακτική αυτή έγινε τόσο διαδεδομένη που στον Καναδά και την Αυστραλία περίπου το μισό κεφάλαιο που είχε επενδυθεί στην βιομηχανία ανήκε σε ξένες επιχειρήσεις.

            Υπολογίζεται ότι το 1939 το σύνολο των διεθνών χρηματοδοτήσεων έφτασε τα $55 δις. Οι αναλυτές επισημαίνουν όμως ότι το ποσό αυτό δεν είναι άμεσα συγκρίσιμο με αυτό των $44 δις της προηγούμενης περιόδου εξαιτίας των πολύ σημαντικών ποιοτικών αλλαγών στην μορφή των διεθνών ροών κεφαλαίου. Επίσης, με την έναρξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου σταματούν σχεδόν τελείως οι ιδιωτικές διεθνείς ροές κεφαλαίου. Οι ΗΠΑ έπαιξαν πρωταρχικό ρόλο στον διεθνή δανεισμό καθώς χρηματοδότησαν τις ευρωπαϊκές οικονομίες κατά την διάρκεια του πολέμου αλλά και το τεράστιο έργο της αποκατάστασης της Ευρώπης από τις ζημίες. Η προσπάθεια αυτή πήρε σάρκα και οστά με το Σχέδιο Μάρσαλ. Η συνολική βοήθεια από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη ανήλθε σε ύψος $40 δις. Περισσότερο από το μισό ποσό αφορούσε δωρεές και βοήθεια και το υπόλοιπο δάνεια με ευνοϊκούς όρους (επιτόκια κάτω από τα τρέχοντα της αγοράς).

Η Επίδραση του Διεθνούς Δανεισμού σε Δανειζόμενους και Δανειστές

Επίδραση στους Δανειζόμενους

            Κατά το τελευταίο τέταρτο του 19^ου αιώνα και το πρώτο μισό του 20^ου, οι διεθνείς ροές κεφαλαίων έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στην διαδικασία ανάπτυξης των δανειζόμενων χωρών. Τα ξένα κεφάλαια ήταν άμεσα διαθέσιμα για να εκκινήσουν την διαδικασία ανάπτυξης των οικονομιών αυτών. Οι χρηματοδοτήσεις χρησιμοποιήθηκαν τόσο στους εξειδικευμένους τομείς και δραστηριότητες όπου είχε συγκριτικό πλεονέκτημα η κάθε χώρα όπως πχ. πρώτες ύλες, αγροτικά και εξωτικά προϊόντα, καύσιμα και πολύτιμα μέταλλα, όσο και στις νέες βιομηχανίες που ιδρύθηκαν στις αναπτυσσόμενες χώρες σε μια προσπάθεια και φυσική τάση της επέκτασης της εκβιομηχάνισης και του νέου τρόπου παραγωγής στις νέες χώρες και αποικίες. Σε κάποιες από τις χώρες αυτές τα ξένα κεφάλαια αποτέλεσαν το σημαντικότερο κομμάτι από άποψη ποσοτική της συνολικής επένδυσης στο εσωτερικό τους. Για παράδειγμα, εκτιμάται ότι στον Καναδά κατά τις δεκαετίες του 1860 και 1880 η συμμετοχή των ξένων κεφαλαίων στην συνολική επένδυση στο εσωτερικό της χώρας έφτασε το 70%. Ακόμα όμως και στις χώρες όπου τα ξένα κεφάλαια αποτελούσαν τη μειοψηφία της συνολικής πάγιας επένδυσης, αυτά έπαιξαν και πάλι καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των δανειζόμενων χωρών κυρίως λόγω της αμεσότητας και ευκολίας της πρόσβασης σε χρηματοδότηση όταν ακριβώς ήταν αυτή απαραίτητη. Επίσης, το μεγαλύτερο ποσοστό των ξένων χρηματοδοτήσεων εστιάστηκε στα μεγάλα έργα υποδομής (σιδηρόδρομοι, έργα κοινής ωφέλειας, κλπ) και ακόμη πολλές φορές ο δανεισμός συνοδεύτηκε από την ταυτόχρονη παροχή συμβούλων και εξειδικευμένων τεχνοκρατών που πέρα από την χρηματοδότηση έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στον σχεδιασμό και την επιτυχία των επενδυτικών έργων που χρηματοδοτήθηκαν όπως και στην γενικότερη διάχυση τεχνογνωσίας από τις βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες (δανειστές) προς τις αναπτυσσόμενες (δανειζόμενους).

            Παρά τις παραπάνω γενικά θετικές επιδράσεις του διεθνούς δανεισμού στις χώρες υποδοχής των ξένων κεφαλαίων, τα αποτελέσματα δεν ήταν συμμετρικά σε όλες τις χώρες. Κατά τον 19^ο και 20^ο αιώνα, χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Αυστραλία αξιοποίησαν πολύ παραγωγικά και εσωτερικοποίησαν τον διεθνή δανεισμό τόσο με την υλοποίηση μακρόπνοων και βασικών προγραμμάτων υποδομών όσο και με την επιτυχημένη διάχυση της τεχνολογίας και τεχνογνωσίας που όπως είδαμε συνόδευε πολύ συχνά την εισροή ξένων κεφαλαίων. Έτσι ο δανεισμός αυτός αποτέλεσε την βάση για την αυτόνομη και αειφόρα ανάπτυξη των χωρών αυτών η οποία και κατέστησε αυτά τα έθνη από λήπτες ξένου δανεισμού σε καθαρούς δανειστές μέσα στον 20^ο αιώνα και σε παγκόσμιους ηγέτες στο εμπόριο, την τεχνολογία και τις επιστήμες. Η εικόνα είναι πολύ διαφορετική όμως για τις χώρες τις ανατολικής Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Εκεί η μεγάλη εισροή κεφαλαίων δεν είχε τις αποδόσεις και τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα που είχε αντίστοιχος δανεισμός σε άλλες χώρες. Οι λόγοι αυτής της ασυμμετρίας εστιάζονται κυρίως σε θεσμικά προβλήματα, την έντονη διαφθορά που δεν κατεύθυνε τους διαθέσιμους πόρους στις πλέον παραγωγικές δραστηριότητες, στην πολιτική αστάθεια και τις πολεμικές συγκρούσεις που μείωναν σημαντικά τις αποδόσεις των επενδύσεων. Τα προβλήματα αυτά αναδεικνύονται κυρίως μέσα από την μελέτη του ισοζυγίου πληρωμών των δανειζόμενων χωρών. Έτσι, οι χώρες που γνώρισαν τα πλέον θετικά αποτελέσματα από τον διεθνή δανεισμό εμφανίζουν βελτιωμένα μεγέθη στο εμπορικό ισοζύγιο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Αυτό δείχνει την άριστη χρήση των κεφαλαίων που αντλήθηκαν από το εξωτερικό και χρησιμοποιήθηκαν με αποτελεσματικό τρόπο στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητάς τους. Στις χώρες αυτές έγινε αντιληπτό ότι η διεθνοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και των αγορών κεφαλαίου ήταν συνυφασμένη με την διεθνοποίηση των εμπορικών συναλλαγών. Με την ίδια αυξανόμενη ευκολία εξασφάλισης δανείων από τους διεθνείς δανειστές χαρακτηρίζονταν και οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις. Αυτό ανέδειξε ένα παγκόσμιο ανταγωνισμό όπου οι αποτελεσματικές και παραγωγικές χώρες κυριάρχησαν και κέρδισαν την σημαντική βελτίωση του ισοζυγίου πληρωμών τους καθιστώντας τες ηγέτες στην παγκόσμια αγορά μέχρι και σήμερα. Αντίθετα, η κατασπατάληση των πόρων που σημειώθηκε στις περισσότερες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής δεν προήγε την αύξηση της παραγωγικότητας και αυτό καθρεφτίστηκε άμεσα στο ισοζύγιο πληρωμών που παρουσίασε σημαντικά ελλείμματα. Αυτή η πορεία των χωρών αυτών συνεχίστηκε μέχρι και σήμερα. Είναι χαρακτηριστικό ότι για παράδειγμα χώρες όπως η Αργεντινή είχαν πολλά ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά όμοια με χώρες όπως ο Καναδάς. Η πληθυσμιακή συγκέντρωση, η διαθεσιμότητα παραγωγικών πόρων, μεταλλευμάτων, καλλιεργήσιμων εκτάσεων ενώ ήταν παρόμοια, εντούτοις η κακή διαχείριση των ξένων αλλά και εθνικών κεφαλαίων έθεσε τις οικονομίες αυτές σε πολύ χαμηλότερες τροχιές ανάπτυξης με εμφανή αποτελέσματα στην σημερινή ευημερία των πολιτών τους. Η κακή χρήση των δανειακών κεφαλαίων οδήγησε και σε περισσότερες χρεοκοπίες και στάσεις πληρωμών σε περιόδους υφέσεων στις χώρες τις λατινικής Αμερικής από ότι στις αγγλόφωνες χώρες – δανειζόμενους. Παρά το ότι τα ξένα κεφάλαια αντιπροσώπευαν μεγαλύτερο ποσοστό των εξαγωγών τους οι τελευταίες εμφάνισαν λιγότερες δυσκολίες αποπληρωμής των υποχρεώσεών τους.

            Γενικά, όσο τα κέρδη από το επενδεδυμένο κεφάλαιο επαναπατρίζονταν σε μεγάλο βαθμό στις δανείζουσες χώρες, τα μακροοικονομικά αποτελέσματα του διεθνούς δανεισμού και της διασυνοριακής κίνησης κεφαλαίων ήταν μικρά και περιορίζονταν στους μισθούς προς τους ντόπιους εργαζόμενους.

Επίδραση στους Δανειστές

            Για τις χώρες δανειστές, η εξαγωγή εγχώριου κεφαλαίου προς το εξωτερικό είχε μία άμεση αρνητική επίπτωση που φυσικά ήταν η μείωση των διαθέσιμων κεφαλαίων για επένδυση και παραγωγή στο εσωτερικό. Υπήρχε έτσι ανταγωνισμός ανάμεσα στην εσωτερική και την ξένη αγορά για την αξιοποίηση του πλεονάζοντος κεφαλαίου των οικονομικών μονάδων. Όπως έχουμε δει, οι αποδόσεις των επενδύσεων στις νέες χώρες/δανειζόμενους ήταν πολύ υψηλές ιδιαίτερα κατά τις πρώτες δεκαετίες της ανάπτυξης και εκβιομηχάνισής τους. Οι οικονομίες κλίμακας στις νέες και παρθένες αγορές, η διαθεσιμότητα των πόρων και η αφθονία της εργασίας αύξαναν την παραγωγικότητα του κεφαλαίου προσφέροντας υψηλές αποδόσεις στους δανειστές. Οι σχετικά πιο ώριμες αγορές στο εσωτερικό των χωρών δανειστών δεν μπορούσαν να έχουν τις ίδιες αποδόσεις και έτσι ο ανταγωνισμός στα δανειακά κεφάλαια τα έστρεφε προς το εξωτερικό. Οι θετικές επιπτώσεις του διεθνούς δανεισμού στις χώρες δανειστές εμφανίζονταν περισσότερο σε μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αυτές αποτελούνταν από την επανεισροή των κεφαλαίων προσαυξημένων με το υψηλό επιτόκιο και αποδόσεις των επενδύσεων στις δανειζόμενες χώρες, την αύξηση των εξαγωγών προς τις χώρες αυτές με την ανάπτυξη των οικονομιών τους και την εισαγωγή φθηνών πρώτων υλών και προϊόντων από τις δανειζόμενες χώρες. Παρόλα αυτά, με την ανεργία και φτώχια σε υψηλά επίπεδα στην Ευρώπη αλλά και την Αμερική, οι διεθνείς επενδύσεις κεφαλαίου προς τις αναπτυσσόμενες χώρες τις καθιστούσαν τελικά ανταγωνιστικές προς τις χώρες δανειστές. Το ζήτημα της επίπτωσης του διεθνούς δανεισμού στην διανομή του εισοδήματος στις χώρες δανειστές ήταν πολύ σημαντικό. Οι εργάτες στις βιομηχανικές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής βελτίωναν το βιοτικό τους επίπεδο μέσω των φθηνότερων τροφίμων που απολάμβαναν αλλά και από τις θετικές επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας από τις επενδύσεις στο εξωτερικό που αύξαναν την απασχόληση και στο εσωτερικό. Συνολικά όμως, θεωρείται ότι η κατανομή του εισοδήματος χειροτέρευε στις χώρες δανειστές με την διεθνή χρηματοδότηση. Το μελλοντικό εισόδημα, η απασχόληση και η παραγωγικότητα τίθονταν σε κίνδυνο μητροπόλεις του διεθνούς κεφαλαίου. Για παράδειγμα, η Μεγάλη Βρετανία επένδυσε περί το 80% του συνολικού σχηματισμού κεφαλαίου της στο εξωτερικό κατά την περίοδο 1893-1913.

Η Σύγχρονη Εμπειρία

            Τα τελευταία χρόνια έχουν συντελεστεί πολύ σημαντικές αλλαγές στον διεθνή δανεισμό και ως αποτέλεσμα ο παγκόσμιος χάρτης των δανειστών και δανειζόμενων εθνικών κρατών έχει αλλάξει τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά.  Ο παρακάτω Πίνακας δείχνει τους δέκα μεγαλύτερους διεθνείς δανειστές και δανειζόμενους κατά το 2010 με στοιχεία από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ο Πίνακας δείχνει για παράδειγμα για την Ελλάδα το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων και κεφαλαίου σε ξένες χώρες που ανήκει σε Έλληνες πολίτες, νομικά πρόσωπα ή το ελληνικό δημόσιο μείον το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων μέσα στην ελληνική οικονομία που ανήκουν σε ξένους πολίτες, νομικά πρόσωπα ή κυβερνήσεις.

Οι 10 Σημαντικότεροι Παγκόσμιοι Δανειστές και Δανειζόμενοι το 2010
Δανειστές	Εκατ. $		Δανειζόμενοι	Εκατ. $
Ιαπωνία	3.087.703		ΗΠΑ	2.470.989
Κίνα	1.790.651		Ισπανία	1.233.388
Γερμανία	1.386.254		Αυστραλία	794.884
Ελβετία	786.331		Βραζιλία	700.786
Χονγκ Κονγκ	693.805		Ιταλία	508.374
Σιγκαπούρη	528.836		Μεξικό	362.731
Βέλγιο	395.909		Μ. Βρετανία	312.424
Νορβηγία	340.021		Πολωνία	300.480
Ολλανδία	223.853		Ελλάδα	294.430
Λουξεμβούργο	51.340		Τουρκία	275.687

            Όπως είναι εμφανές ο μεγαλύτερος πλέον εθνικός δανειστής είναι η Ιαπωνία με $3 τρις και ακολουθούν η Κίνα και η Γερμανία με $1.7 και $1.3 αντίστοιχα. Σε πολύ υψηλές θέσεις βρίσκονται σχετικά μικρές χώρες όπως το Χονγκ Κονγκ, η Σιγκαπούρη, η Νορβηγία η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Στην πλευρά των δανειζόμενων την πρώτη θέση κατέχουν οι ΗΠΑ, με $2.4 τρις αρνητική καθαρή θέση, η Ισπανία με πολύ μικρότερο μέγεθος την 2^η θέση με $1.3 τρις. Η Ελλάδα  βρίσκεται το 2010 στην 9^η θέση στους καθαρούς παγκόσμιους δανειζόμενους.

            Σήμερα, ο δανεισμός των εθνικών οικονομιών για την χρηματοδότηση ελλειμμάτων γίνεται μέσω διαφόρων καναλιών:

i.          Μέσα από εσωτερικό δανεισμό όπου οι κυβερνήσεις δανείζονται κεφάλαια άμεσα  από εγχώριες τράπεζες και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή με την έκδοση ομολόγων προς τους εγχώριους επενδυτές.

ii.          Μέσω διεθνών δανειστών, είτε αυτοί είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δανείζουν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο ή σε κοινοπραξία, είτε ιδιώτες επενδυτές ομολογιούχοι.

iii.          Διμερείς υπερεθνικές δανειστικές συμβάσεις. Σε αυτή την περίπτωση οι εθνικές κυβερνήσεις διαθέτουν κρατικές υπηρεσίες με την αρμοδιότητα του δανεισμού άλλων κυβερνήσεων.

iv.       Επίσημοι διεθνείς οργανισμοί και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Διεθνής Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ), κλπ.

v.          Ανεπίσημοι διεθνείς και υπερεθνικοί δανειστές όπως η Λέσχη του Παρισιού, που αποτελείται από οικονομικούς εκπροσώπους των 19 μεγαλύτερων οικονομιών, η Λέσχη του Λονδίνου, που αποτελεί κάτι αντίστοιχο με την Λέσχη του Παρισιού αλλά αποτελείται από ιδιώτες δανειστές, κλπ.

Στην συνέχεια αναφερόμαστε συνοπτικά σε δύο ειδικές μορφές χρηματοδότησης [που έχουν σημαντικό ρόλο στις διεθνείς ροές κεφαλαίου: α) στην Διεθνή Χρηματοδότηση Μεγάλων Έργων (Project Financing) και β) τα Πολεμικά Ομόλογα (War Bonds).

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΡΓΩΝ (PROJECT FINANCING)

Τα έργα project financing ή τα αυτοχρηματοδοτούμενα έργα σε μια πιο ελεύθερη μετάφραση, είναι τα έργα των οποίων η χρηματοδότηση βασίζεται κυρίως στα έσοδα που θα προκύψουν από την χρήση τους όταν αυτά θα έχουν ολοκληρωθεί. Για να μπορέσει να ολοκληρωθεί η διαδικασία ολοκλήρωσης του έργου πρέπει να συσταθεί πρωταρχικά μια Ανεξάρτητη Νομικά εταιρεία ειδικού σκοπού (ΕΕΣ) που θα έχει καθορισμένη χρονική διάρκεια λειτουργίας και στην οποία συμμετέχουν οι μέτοχοι της οι οποίοι και αρχικά την χρηματοδοτούν (Sponsors). Η εταιρεία αυτή είναι υπεύθυνη για κάθε στάδιο ολοκλήρωσης του έργου από τον σχεδιασμό μέχρι και τη λειτουργία του. Η περίοδος αποπληρωμής αυτών των χρηματοδοτήσεων είναι πιθανό να διαρκέσει πολύ, λόγω της φύσης των έργων.  Στην Ελλάδα το project financing αφορά κυρίως τραπεζικούς οργανισμούς που αναζητούν επενδύσεις με μικρό ρίσκο και εξασφαλισμένη επιτυχία.

Συνήθως τα έργα που εμπίπτουν σε project financing διαθέτουν κάποια συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά. Είναι μεγάλα έργα που ο σχεδιασμός και η υλοποίηση τους γίνεται από την αρχή. Η διάρκεια των έργων ποικίλει ανάλογα με το είδος τους από 15 έως 25 χρόνια.

Για πρώτη φορά η χρηματοδότηση έργων με τη μέθοδο project financing έγινε για την κατασκευή της Διώρυγας του Παναμά. Ωστόσο μεγάλη άνθηση γνωρίζει μόλις τις τελευταίες δεκαετίες. Πρωτοπόρος χώρα στη μέθοδο του project financing είναι η Μεγάλη Βρετανία. Στη συνέχεια βέβαια και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες ακολούθησαν το παράδειγμα της όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ολλανδία με ταχύτατους ρυθμούς. Και η χώρα μας τα τελευταία χρόνια έχει χρησιμοποιήσει τη συγκεκριμένη μέθοδο κυρίως σε μεγάλα κατασκευαστικά έργα (π.χ. για την κατασκευή της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου).

Η εταιρείες που αναλαμβάνουν την χρηματοδότηση κάποιου μεγάλου έργου πέρα από τον πλήρη σχεδιασμό και κατασκευή του, αναλαμβάνουν ταυτόχρονα κι ένα σύνολο παράλληλων και συμπληρωματικών υποχρεώσεων όπως υπηρεσίες κάλυψης κινδύνων, συμβουλευτικές υπηρεσίες, τεχνικές, νομικές και φορολογικές υπηρεσίες, υπηρεσίες leasing.

Η μέθοδος χρησιμοποιείται ως επί τω πλείστον σε κάποιες ειδικές κατηγορίες έργων που συσχετίζονται κυρίως με τον κατασκευαστικό κλάδο, τις τηλεπικοινωνίες, την ενέργεια και τις μεταφορές. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα της είναι ότι απειλείται από ένα πλήθος διαφορετικών ρίσκων  (περιβαλλοντικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτικών) που πρέπει να αναλάβει για να φέρει εις πέρας το έργο. Για να αποφευχθούν όλα τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπιστούν σε κάποιο αυτοχρηματοδοτούμενο έργο, οι εταιρείες που το  αναλαμβάνουν συνεργάζονται με εξειδικευμένο προσωπικό και επιχειρήσεις που είναι εκπαιδευμένοι για την αντιμετώπιση του κάθε αντικειμένου.

Η βασική διαφορά μιας κοινής παραδοσιακής χρηματοδότησης με τη χρηματοδότηση έργου είναι ότι στην πρώτη περίπτωση η χρηματοδοτούσα επιχείρηση (η εταιρεία δηλαδή που αναλαμβάνει την κατασκευή του έργου) διαθέτει συνήθως το κεφάλαιο που είναι απαραίτητο για την υλοποίηση του, αποδεικνύοντας στους δανειστές ότι διαθέτει επαρκή περιουσιακά στοιχεία στους ισολογισμούς των προηγούμενων ετών λειτουργίας της. Επομένως, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων, ο δανειστής θα είναι σε θέση να περάσει στην κυριότητα του τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας χορηγού, να τα πουλήσει  και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει τα έσοδα από αυτή την διαδικασία για να ανακτήσει την επένδυσή του.  Στη χρηματοδότηση έργου όμως, η αποπληρωμή του χρέους δεν γίνεται με βάση τα περιουσιακά στοιχεία που αντικατοπτρίζονται στον ισολογισμό της εταιρείας, αλλά από τα έσοδα που αναμένεται να έχει η εταιρεία από το έργο τη στιγμή που θα έχει ολοκληρωθεί.

ΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΟΜΟΛΟΓΑ (WAR BONDS)

Ομόλογα Πολέμου είναι η ονομασία που δόθηκε στα ομόλογα που πωλούνται από το δημόσιο ταμείο μιας χώρας σε περιόδους πολέμων για τις ανάγκες που αναπτύσσονται κατά τις περιόδους αυτές. Η βασική ιδέα των ομολόγων πολέμου είναι ότι ένας κοινός πολίτης μπορεί να τοποθετήσει τα χρήματά του σε μια "ασφαλή" επένδυση, ενώ ταυτόχρονα συμβάλει στη χρηματοδότηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Με αυτό τον τρόπο βοηθάει άμεσα έτσι ώστε να κερδίσει η χώρα του στον πόλεμο και αισθάνεται ότι συμμετέχει στις εθνικές ένοπλες δυνάμεις της.  Τα ομόλογα γενικότερα είναι ένας ειδικός τύπος χρεογράφου. Εκδίδονται από έναν οργανισμό που χρειάζεται κεφάλαιο (συνήθως αναφερόμαστε σε κυβερνήσεις κρατών), και οι άνθρωποι που τα αγοράζουν ουσιαστικά  δανείζουν τα χρήματα τους στον δανειζόμενο που είναι υπεύθυνος για της έκδοση τους. Σε αντάλλαγμα για αυτόν τον δανεισμό, ο κάτοχος του ομολόγου κερδίζει κάποιο τόκο, όπως άλλωστε συμβαίνει και σε οποιαδήποτε άλλη δανειακή συναλλαγή. Τα Ομόλογα Πολέμου έχουν ένα καθορισμένο επιτόκιο, το οποίο είναι  συνήθως μικρότερο από την τρέχουσα τιμή αγοράς αλλά προτιμώνται γιατί θεωρούνται ιδιαίτερα ασφαλή, και η ονομαστική τους αξία συν τους τόκους μπορεί να εξαργυρωθεί σε μεταγενέστερη και προκαθορισμένη ημερομηνία. Τα ομόλογα πολέμου συνήθως δεν μπορούν να εξαργυρωθούν πριν το πέρας του πολέμου. Η σπουδαιότητα τους είναι αδιαμφισβήτητη καθώς οι κυβερνήσεις με την βοήθεια αυτών είναι σε θέση να χρηματοδοτήσουν και να ενισχύσουν τη συμμετοχή τους στον πόλεμο.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις εκείνες οπού ομόλογα πολέμου πωλήθηκαν καλώντας την αίσθηση του πατριωτισμού και της συνείδησης των πολιτών για το κοινό συμφέρον της πατρίδας και για αυτό το λόγο η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για την προώθηση τους ήταν αρκετά καθημερινή και απλοϊκή, έτσι ώστε να αγγίζει όλες τις τάξεις ανθρώπων. Λόγου χάρη, στην περίπτωση της έκδοσης ομολόγων πολέμου στην Αμερική κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ο τρόπος προώθησης τους ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτος. Όπου και να βρισκόταν ο μέσος αμερικανός πολίτης παροτρυνόταν να αγοράσει ομόλογα πολέμου. Πόστερ που απεικόνιζαν τον "Θείο Σαμ" ή στρατιώτες που ζητούσαν την βοήθεια των συμπατριωτών τους ήταν κολλημένα σε κάθε σημείο της χώρας. Ακόμη και οι φανταστικοί υπερήρωες που θαύμαζαν μικροί και μεγάλοι όπως ο Σούπερμαν, ο Μπάτμαν, ο Μπάγκς Μπάνι απεικονίζονταν σε ειδικά πόστερ ζητώντας την βοήθεια του λαού για να συνδράμει στον αμερικανικό στρατό. Στην προσπάθεια να συγκεντρωθούν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα ήταν δυνατό, μπορούσαν ακόμη και οι μαθητές των σχολείων να αγοράζουν μικρά γραμματόσημα με τα σεντ που είχαν αποταμιεύσει από το χαρτζιλίκι τους με σκοπό να συμπληρώσουν ένα ειδικό τετράδιο στο οποίο είχε ειδικές θέσεις για κάθε ένα από τα διαφορετικά αυτά γραμματόσημα, ενώ οι ενήλικες πολίτες είχαν την δυνατότητα να αγοράζουν ομόλογα μεγαλύτερης αξίας.

Τα ομόλογα πολέμου χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και ως οικονομικό μέτρο άσκησης νομισματικής πολιτικής. Κύριος παράγοντας αυτού, ήταν ότι είναι προτιμότερο  οι πολίτες να επενδύουν τα χρήματά τους σε αυτά, αντί να ξοδεύουν σε μια ασταθή οικονομία, κι έτσι ο πληθωρισμός μπορεί να διατηρηθεί σε ανεκτά επίπεδα. Ταυτόχρονα βέβαια αυτή η διαδικασία δήλωνε ότι όταν ο πόλεμος θα είχε τελειώσει τα ομόλογα θα μπορούσαν να εξαργυρωθούν κι έτσι θα μπορούσαν να αυξηθούν άμεσα οι καταναλωτικές δαπάνες και να τονωθεί η οικονομία με την επί πλέον ζήτηση σε καιρό ειρήνης.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα τελευταία επίσημα ομόλογα πολέμου ήταν τα Series Ε Bond και εκδόθηκαν κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τo άκουσμα αυτών των ομολόγων έχει συνδεθεί στη συνείδηση του μέσου αμερικανικού πολίτη ως ομόλογα πολέμου. Είχαν αρχικά την ονομασία "ομόλογα άμυνας" (το 1935 όταν έκαναν για πρώτη φορά την εμφάνιση τους) και αργότερα με το ξέσπασμα του πολέμου το υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε να τα μετονομάσει σε ομόλογα πολέμου. Τελικά ήταν διαθέσιμα στις αγορές μέχρι το τέλος του 1980.

Η αγορά αυτών των ομολόγων είναι πολύ απλή και γίνεται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο με αυτό των απλών ομολόγων. Για παράδειγμα τα Series E Bonds ονομαστικής αξίας $25, μπορούσε να τα αγοράσει κανείς έναντι $18,75. Η κυβέρνηση θα εκμεταλλευόταν απευθείας τα χρήματα αυτά για να εξασφαλίσει όπλα, αεροπλάνα, πλοία, στολές, φάρμακα και οτιδήποτε άλλο θα ήταν απαραίτητο για τις ανάγκες των πολεμικών δυνάμεων της χώρας. Η αποπληρωμή του ομολόγου μπορούσε να γίνει, δέκα χρόνια μετά την ημερομηνία αγοράς οπότε και ο κάτοχος θα έπαιρνε τη αξία του ομολόγου δηλαδή τα $25. Αν και η επένδυση δεν φαίνεται αξιόλογη καθώς ο επενδυτής κερδίζει μόνο $6,25 για την αγορά ενός ομολόγου, οι περισσότεροι επενδυτές αγόραζαν μεγάλο αριθμό ομολόγων κι έτσι κέρδιζαν σε πολύ μεγαλύτερο ποσό. Τα ποσά που συσχετίζονται με την προσπάθεια της αμερικανικής κυβέρνησης για άντληση κεφαλαίων είναι εντυπωσιακά. Δύο στους τρείς αμερικανούς αγόρασαν τα Series E Bonds. Συνολικά υπολογίζεται πως συγκεντρώθηκαν περισσότερα από $190 δισεκατομμύρια από τα οκτώ διαφορετικά είδη αμερικανικών πολεμικών ομολόγων  που αγοράστηκαν από 85 εκατομμύρια απλούς πολίτες για αυτό τον σκοπό. Τα πολεμικά ομόλογα εκδόθηκαν σε 8 διαφορετικές κατηγορίες αξίας $25, $50, $75, $100, $200, $500, $1,000, $5,000 και $10,000.

Ιστορικά δεδομένα

Τα πολεμικά ομόλογα είναι ένας σχετικά σύγχρονος τρόπος συγκέντρωσης χρημάτων για τις ανάγκες του πολέμου. Φαίνεται πως η πρώτη απόπειρα πολεμικών ομολόγων έγινε στην Μεγάλη Βρετανία κατά την διάρκεια των ναπολεόντειων πολέμων. Στη συνέχεια στην Αμερική την περίοδο μεταξύ 1862 και 1864, ο οικονομολόγος Jay Cooke με την βοήθεια πωλητών και ειδικής διαφήμισης κατάφερε να πουλήσει περισσότερο από $500 εκατομμύρια πολεμικών ομολόγων με 6% επιτόκιο για να στηρίξει με αυτό τον τρόπο την Αμερικανική Ένωση.

Τον ίδιο δρόμο ακολούθησε και η κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας κατά την διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου γνωρίζοντας πως δεν μπορεί να βασιστεί στη βοήθεια των διαφόρων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της χώρας της. Τα ομόλογα που αποφάσισαν να εκδώσουν τελικά ήταν πενταετής διάρκειας και είχαν 5% επιτόκιο. Φυσικά υπήρχαν ομόλογα διαφόρων αξιών για να καλύπτουν τις προτιμήσεις όλων των αγοραστών, με μικρότερης αξίας αυτό των 100 κορόνων.

Ο Καναδάς ήταν και αυτός μια χώρα που ακολούθησε την τακτική των πολεμικών ομολόγων κατά την διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Το 1914 εξέδωσε τα "Victory Bonds", που ήταν ομόλογα 5ετή, 10ετή και 20ετή με 5,5% επιτόκιο. Στην περίπτωση του Καναδά συγκεντρώθηκαν $398 εκατομμύρια μόνο από την πρώτη φάση των ομολόγων που δημιουργήθηκαν, ενώ συνολικά υπήρξαν τρεις διαφορετικές φάσεις έκδοσης τους.

            Η Γερμανία είναι από τα πιο πλούσια και ισχυρά οικονομικά κράτη σήμερα, αλλά  στράφηκε στη βοήθεια των ομολόγων κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Το γερμανικό κράτος εξέδωσε συνολικά 9 διαφορετικά είδη ομολόγων με πιο γνωστό εκείνο του Kriegsanleihe. Τα περισσότερα από αυτά ήταν 5ετή και είχαν επίσης 5% επιτόκιο αποπληρωμής. Στην περίπτωση της Γερμανίας το μεγαλύτερο ποσοστό των αγοραστών δεν ήταν απλοί πολίτες αλλά ιδρύματα και επιχειρήσεις. Συνολικά υπολογίζεται πως συγκεντρώθηκαν 100 δισεκατομμύρια γερμανικά μάρκα για τον σκοπό αυτό.

Το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν μία από τις χώρες που επέλεξε την έκδοση ομολόγων πολέμου για την συγκέντρωση χρημάτων για τις ανάγκες των στρατιωτικών επιχειρήσεων του κράτους και στους δύο παγκοσμίους πολέμους. Το σλόγκαν που ακουγόταν στην χώρα για την παρότρυνση των πολιτών για την αγορά πολεμικών ομολόγων ήταν «Lend Your Money To Your Country», δηλαδή δάνεισε τα χρήματα σου στην χώρα σου, προσπαθώντας με αυτό τον τρόπο να ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες τους και να αγγίξουν την συνείδηση του κόσμου για την χώρα. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου τα πολεμικά ομόλογα διακρίνονταν σε διάρκειας 3, 6, 9 και 12 μηνών με επιτόκιο 5%.

Τα ομόλογα πολέμου είναι μια τακτική δανεισμού χρημάτων που όπως είναι φυσικό χρησιμοποιήθηκαν ως επί τω πλείστον κατά την διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων. Παρ’ όλα υπάρχουν και πιο σύγχρονα παραδείγματα προσπάθειας έκδοσης ομολόγων πολέμου. Σε πρόσφατη ομιλία του προς τον αμερικανικό λαό ο Πρόεδρος Ομπάμα επεσήμανε πως το κόστος που συνδέεται με τους δύο πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν έχει αγγίξει πλέον σχεδόν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Προέβλεψε επίσης πως οι δαπάνες που συνδέονται με την αποστολή επιπλέον 30.000 στρατιωτών στο Αφγανιστάν θα ξεπεράσουν τα 30 δισ. δολάρια μόνο κατά το πρώτο έτος της παρουσίας τους στο μέτωπο του πολέμου. Παραδέχτηκε ότι οι δαπάνες αυτές, δεδομένου μάλιστα ότι έρχονται εν μέσω της χειρότερης οικονομικής κρίσης μετά τη Μεγάλη Ύφεση, είναι ένα δύσκολο βάρος για το αμερικανικό κράτος. Στην προσπάθεια του μάλιστα να ευαισθητοποιήσει τους αμερικανούς πολίτες, τους τόνισε την σημαντικότητα και γενναιότητα των ανθρώπων που πολεμούν τόσα χιλιόμετρα μακριά από τα σπίτια και τις οικογένειες τους, απέναντι σε αυτούς, που ανελέητα επιτέθηκαν στην χώρα τους την 11/9 και τους παρακίνησε να κάνουν κάτι και αυτοί με τη σειρά τους για να ταχθούν υπέρ αυτής της προσπάθειας του έθνους τους. Στην έκκληση του αυτή για βοήθεια ο πρόεδρος Ομπάμα υπενθύμισε στους πολίτες του, την θυσία των προγόνων τους όταν κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η κυβέρνηση Ρούζβελτ κατάφερε να συγκεντρώσει πάνω από 190 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω ομολόγων πολέμου και πρότεινε να εκδώσουν εκ νέου ομόλογα αυτού του είδους για την συγκέντρωση των δαπανών για τον αμερικανικό πόλεμο.

Τα €600 δις και άλλα παραμύθια της Χαλιμάς

Είναι τόσο αστεία η περίπτωση που είναι ανάξια σχολιασμού. Αλλά αφού ρωτούν πολλοί που αναγκαστικά δεν είναι σχετικοί με τα οικονομικά-χρηματοοικονομικά να πούμε γιατί είναι ψέμα:

• Αντιπροσωπεύει το 5% του αμερικανικού χρέους = εξωφρενικό ποσό.
• Ο Bill Gates = πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου έχει περιουσία $50 δις.
• Οι 10 πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν συνολική περιουσία $750 δις.
• Οι παραπάνω περιουσίες αποτελούν net worth. Που σημαίνει αποτίμηση όλων των περιουσιακών τους στοιχείων μείον τις υποχρεώσεις τους. Δεν μιλάμε για ρευστά σε καταθέσεις $50 δις του Gates αλλά το σύνολο της αξίας των ακινήτων, μετοχών, ομολόγων κλπ περιουσιακών στοιχείων.
• Φανταστείτε τι θα συνέβαινε στις χρηματαγορές αν οι απατεώνες αυτοί πραγματικά προσπαθούσαν να ρευστοποιήσουν ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου ύψους $650 δις! η τιμή τους θα έπεφτε κατακόρυφα με αποτέλεσμα τα επιτόκια να ανέβουν στα ύψη.
• Όχι μόνο αυτοί οι εθνικοί ευεργέτες (not) θέλουν να αγοράσουν τα ¤380 δις του ελληνικού χρέους αλλά θα μας χαρίσουν και τα υπόλοιπα ¤270 δις "για την αποκατάσταση των μισθών και συντάξεων που μειώθηκαν από τα μνημόνια". Ποιος είναι τόσο πατριώτης να χαρίζει ¤270 + ¤380 δις?
• Ποιος είναι τόσο πατριώτης που θα πάρει ¤650 δις από την επένδυση που έχει κάνει στο safe heaven των US Government Bonds για να αγοράσει ελληνικά ομόλογα που είτε θα κουρευτούν είτε δεν θα πληρωθούν ποτέ?
• Καταθέσανε λέει τα χρήματα σε Καναδική "τράπεζα" Diamond and Diamond Banking Group... αν την βρείτε πείτε μου και μένα να ανοίξω λογαριασμό εκεί... η μεγαλύτερη τράπεζα του Καναδά η Royal Bank of Canada έχει σύνολο ενεργητικού CAD$ 750 δις και μετοχικό κεφάλαιο πολύ λιγότερο για να έχουμε ένα μέτρο του ποσού!
• H εταιρία του custodian account...δεν υπάρχει....όπως και οι άλλες που αναφέρονται στο έγγραφο...
• Για να δανειστούμε ¤110 δις με το πρόγραμμα "βοήθειας" συνεργάστηκαν για το ποσό η ΕΕ η ΕΚΤ και το ΔΝΤ... ενώ οι "ομογενείς" για πλάκα λένε ότι δίνουν $650 δις και "υπάρχουν και άλλα διαθέσιμα κεφάλαια"... Jesus....

Εύλογη ερώτηση: Γιατί να στηθεί αυτή η απάτη?

Απάντηση 1: Για αποπροσανατολισμό του πολίτη. Αντί να ασχοληθεί με τα νέα dead-end μέτρα ασχολείται με τα $600 δις, με τους αεροψεκασμούς, με την Τράπεζα της Ανατολής (μην ξαχνάμε το άλλο πρόσφατο παραμύθι), με επισκέψεις εξωγήινων, κλπ.

Απάντηση 2: Πιο πιθανή λαμβάνοντας υπ' όψη ότι είναι τα ίδια κέντρα προβολής άλλων ασχέτων, για να κάνουν τον πολίτη να νιωσει πως "το σύστημα", "οι κακοί ξένοι", "οι τοκογλύφοι" κλπ δεν μας αφήνουν να σωθούμε ενώ υπάρχει εύκολη λύση στα προβλήματά μας, να στραφούν κατά του πολιτεύματος (δεν είναι τυχαίο ότι μιλούν για αλλαγή στο σύνταγμα χωρίς να λένε τι ακριβώς εννοούν) για να πετύχουν την....."επανάσταση"

Πρόβλεψη: Θα δημιουργηθεί κόμμα από το END.

Πρόταση: ΑΝΤΙ ΝΑ ΑΓΟΡΑΣΟΥΝ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΔΕΝ ΕΠΕΝΔΥΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΑ $650 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ 3 ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΑΕΠ ΜΑΣ ΩΣΤΕ ΚΑΙ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΔΟΥΛΕΙΕΣ, ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΠΟΥ ΑΠΟ ΜΟΝΑ ΤΟΥΣ ΘΑ ΑΠΟΠΛΗΡΩΣΟΥΝ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΜΑΣ ΟΛΟ ΣΕ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ?

Ενδεικτικά:

• η Ινδική Tata αγόρασε την Jaguar/Land Rover $2.3 δις.
• η Κινεζική SAIC την Rover/MG για $80 εκατομμύρια.
• η Microsoft αγόρασε την Skype $8.5 δις.
• η AT&T την Bell South $86 δις.

Φανταστείτε τι βιομηχανίες μπορούν να φέρουν στην Ελλάδα οι εθνοσωτήρες αν θέλουν να την σώσουν με ρευστό $600 δις!!!

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: όπως έχω αναφέρει πολλές φορές ότι μας χαίδεύει τα αυτιά και ακούγεται too good to be true, probably it is...

25 Ερωτήματα για την Εσωτερική Υποτίμηση

25 Ερωτήματα για την Εσωτερική Υποτίμηση

Περικλής Γκόγκας,

Επίκουρος Καθηγητής

Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

  Πολλαπλά κύματα μειώσεων μισθών, παροχών και συντάξεων στην Ελλάδα με το επιχείρημα των σχεδιαστών του προγράμματος "βοήθειας" -στην πραγματικότητα δανεισμού και όχι βοήθειας- ότι η Ελλάδα καθώς ανήκει σε μια νομισματική ένωση χρειάζεται μια εσωτερική υποτίμηση ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητά της και το ισοζύγιο πληρωμών της μέσω του μειωμένου κόστους παραγωγής. 

Ας δεχτούμε ότι το παραπάνω έχει κάποια λογική. Όμως ποιος "υπεύθυνος" των κυβερνήσεων που περάσανε έως και την σημερινή μετά τα μνημόνια μπορεί να μας δώσει απαντήσεις στα παρακάτω;

1. Γιατί έχουμε τόσο τεράστια εμμονή στην μείωση των μισθών - και μόνο;
2. Πόσο θα βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητά μας εφόσον ακόμα και δωρεάν να δουλεύουμε όλοι το εργασιακό κόστος αντιπροσωπεύει στην χειρότερη περίπτωση το 8-10% της τελικής τιμής του προϊόντος;
3. Δεν είναι παράδοξο που οι ίδιοι οι εργοδότες δεν το έθεσαν ποτέ ως προτεραιότητά τους;
4. Γιατί η Γερμανία, Γαλλία, Σουηδία, Αμερική, Καναδάς έχουν τόσο σημαντική βιομηχανική παραγωγή ενώ έχουν ακριβά ημερομίσθια;
5. Γιατί η Βουλγαρία με μισθούς το 1/5 των πριν την κρίση ελληνικών και αντίστοιχα η Αλβανία, Σκόπια και άλλοι γείτονες δεν έχουν γεμίσει με ξένες επενδύσεις και βιομηχανική παραγωγή εφόσον το εργατικό κόστος είναι τόσο σημαντικό;
6. Γιατί στα πλαίσια της "εσωτερικής υποτίμησης" δεν μειώνονται και τα τιμολόγια των ΔΕΚΟ που δεν αντιπροσωπεύουν μικρότερο ποσοστό στα κόστη των επιχειρήσεων από αυτό των μισθών και επί πλέον επιβαρύνουν τα μειωμένα εισοδήματα των καταναλωτών;
7. Γιατί δεν μειώνεται ο ειδικός φόρος στα καύσιμα που όλοι γνωρίζουν ότι αυτά επιβαρύνουν πολύ σημαντικά
• την τελική τιμή των προϊόντων μας,
• την ανταγωνιστικότητα της χώρας,
• τον πληθωρισμό 
• και τελικά την εσωτερική ζήτηση;
8. Γιατί ενώ με την αύξηση του ειδικού φόρου στα καύσιμα το δημόσιο χάνει από την μείωση της κατανάλωσης περί τα €500 εκατομμύρια τον χρόνο κανείς δεν επαναφέρει τον φόρο στα προηγούμενα επίπεδα ώστε να αυξηθούν τα έσοδα του δημοσίου και να μειωθεί το κόστος παραγωγής και διάθεσης ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας;
9. Πώς θα έχουμε ανάπτυξη όταν η ζήτηση εξαιτίας των παραπάνω μειώνεται συνεχώς;
10. Γιατί δεν μειώνονται οι χρεώσεις στα διόδια στα πλαίσια της αύξησης της ανταγωνιστικότητας της χώρας;
11. Ποιος δεν καταλαβαίνει ότι η μείωση του εσωτερικού τουρισμού κατά 40% φέτος είναι αποτέλεσμα του παραπάνω κόστους;
12. Ποιος δεν καταλαβαίνει ότι πλέον είναι πολύ φθηνότερο να κάνει κανείς διακοπές στο εξωτερικό από ότι στο εσωτερικό εξ αιτίας των παραπάνω;
13. Ποιος δεν καταλαβαίνει ότι σε μια πλήρως ανοιχτή αγορά η επιβάρυνση του εσωτερικού κόστους οδηγεί στην υποκατάσταση των εγχώριων προϊόντων με εισαγωγές;
14. Ποιος δεν γνωρίζει ότι αυτό που ζητούν οι επενδυτές για να εγκατασταθούν σε μια χώρα είναι ένα σταθερό φορολογικό σύστημα;
15. Γιατί μετά από 3 χρόνια κρίσης δεν έχει τεθεί σε ισχύ ένα νέο, απλό και εγγυημένα μόνιμο φορολογικό σύστημα; 
16. Γιατί αλλάζει κάθε χρόνο ο τρόπος φορολόγησης;
17. Γιατί ως μακροοικονομολόγος δεν μπορώ να βρω σε κανένα βιβλίο και καμία θεωρία οικονομικής ανάπτυξης και αντιμετώπισης κρίσεων ως ενδεδειγμένη πολιτική την δραματική αύξηση των φόρων και την ελαχιστοποίηση των κρατικών δαπανών;
18. Γιατί οι παρεμβατικοί οικονομολόγοι Κεϋνσιανοί κλπ προτείνουν την αύξηση των κρατικών δαπανών σε μια περίοδο βαθειάς ύφεσης;
19. Γιατί οι αντίπαλοι στην οικονομική θεωρία μη-παρεμβατικοί οικονομολόγοι νεο-κλασικοί, μονεταριστές, κλπ προτείνουν την μείωση των φόρων σε μια περίοδο βαθειάς κρίσης;
20. Γιατί ο Stiglitz -νομπελίστας οικονομολόγος- λέει ότι "τα χειρότερο που μπορείς να κάνεις σε μια ύφεση είναι να απολύσεις δημοσίους υπαλλήλους;
21. Ποιος αποφασίζει και για ποιο λόγο εφαρμόζει ακριβώς την αντίθετη από την ενδεδειγμένη οικονομική πολιτική σε περιόδους ύφεσης και κρίσης;
22. Ποιος δεν βλέπει την συνεχιζόμενη ύφεση από τα παραπάνω μέτρα σε ύψος ρεκόρ του 7% ετησίως;
23. Γιατί δεν αλλάζει η αποδεδειγμένα –πέρα από τις υποδείξεις της οικονομικής θεωρίας- αποτυχημένη πολιτική συνταγή εξαθλίωσης της χώρας και των πολιτών της;
24. Τι κάνουν επιτέλους τόσοι υπουργοί επί 3 χρόνια στην κρίση και τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα κάθε χρόνο;
25. Με βάση όλα τα παραπάνω που έχουν τόση σχέση με την λογική όση και η ακολουθούμενη πολιτική με την διάσωση της Ελλάδας, ποιος τελικά επωφελείται από την συντήρηση της κρίσης και της ύφεσης στην χώρα μας;

20 Ερωτήματα με αφορμή την Λίστα της Σαγκάης για τα Πανεπιστήμια

(Το κείμενο αφορά όλους εκείνους τους άσχετους δημοσιογράφους και όχι την μειοψηφία των πολύ καλών επαγγελαμτιών)

Μου αρέσει που κάθε άσχετος δημοσιογράφος κρίνει και επικρίνει τα πάντα. Κορυφαίο παράδειγμα η λίστα της Σαγκάης με την κατάταξη των πανεπιστημίων (όσων αξιολογούνται όχι όλων).

Διαβάζουμε τίτλους από τους πιο ήπιους:

"Λίστα της Σαγκάης 2012: Κάτω από τη βάση τα ελληνικά πανεπιστήμια"
"Σε «χαμηλές» θέσεις τα ελληνικά "

Το Καποδιστριακό και το ΑΠΘ είναι στα 400 καλύτερα στον κόσμο και αυτό θεωρείται αποτυχία από τους ειδήμονες δημοσιογράφους μας. Τονίζεται μάλιστα η αποτυχία του πρώτου να μείνει στα 300 καλύτερα που ήταν πέρυσι.

Ερωτήματα για τους κρίνοντες δημοσιογράφους:

1. Καταλαβαίνει κανείς πόσο θαύμα είναι να βρίσκονται εκεί με τις ελληνικές συνθήκες?

2. Πόσο μεγάλο επίτευγμα είναι να βρίσκονται ακόμα εκεί παρά τις δραματικές μειώσεις στην χρηματοδότηση?

3. Ότι τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν έχουν δίδακτρα άρα έχουν απειροελάχιστα έσοδα σε σύγκριση με τα ιδρύματα της λίστας?

4. Ότι τα εν λόγω ιδρύματα ξεπερνούν στην λίστα πάνω από 3000 αμερικανικά πανεπιστήμια και πάρα πολλά άλλων βιομηχανικών χωρών?

5. Ότι χώρες με πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη, πιο πλούσιες και βιομηχανικές ή με μεγαλύτερο πληθυσμό δεν έχουν πολύ μεγάλες επιτυχίες?

6. Ότι τα μεγέθη πρέπει να είναι συγκρίσιμα για να κρίνεις? δεν θα βγάλω συμπεράσματα για το άλμα δύο ανθρώπων μετρώντας μόνο το πόσο ψηλά φτάνουν! θα μετρήσω και το ύψος τους!

7. Η επιφανειακή μελέτη της λίστας δεν είναι αντιδεοντολογική για τους φοβερούς Έλληνες δημοσιογράφους? αν ξέρανε να κάνουν την δουλειά τους δεν θα έπρεπε να δούνε και τα αναλυτικά στοιχεία από την περίφημη Λίστα της Σαγκάης πάλι που λένε πχ για το ΑΠΘ ότι:

Ratio of Academic Staff to Students

Ranked No. 678 among 697 institutions.

Resources
Annual Income	Ranked No. 665 among 683 institutions.
Annual Income per Student	Ranked No. 668 among 669 institutions.

8. Αυτά να νούμερα δεν λένε κάτι για τους παντογνώστες δημοσιογραφίσκους μας? Το ότι είναι στα 400 καλύτερα με τα χειρότερα παγκόσμια έσοδα?

9. Μήπως η πιο σωστή λίστα για την αποτελεσματικότητα θα ήτανε η διαίρεση της θέσης με τα έσοδα του κάθε ιδρύματος?

10. Γνωρίζουν όταν μιλούν για συγκρίσεις με το Harvard ότι έχει endowment γύρω στα $40 δισεκατομμύρια?

11. Γνωρίζουν ότι στις σχετικές λίστες των citations και publications με δεδομένα όλα τα παραπάνω προβλήματα η θέση των Ελλήνων ερευνητών σε ελληνικά ιδρύματα είναι μέσα στις 20 πρώτες στον κόσμο? αλλά αυτές οι λίστες δεν ενδιαφέρουν κανέναν... ο μίζερος Έλληνας ενδιαφέρεται μόνο να κατακρίνει...

12. Ότι για να γίνουν αυτά τα publications ο Έλληνας ερευνητής πρέπει να πληρώσει από τον "παχυλό" μισθό του Επίκουρου που είναι 1200 ευρώ το μήνα (μετά από minimum 10 χρόνια σπουδών που απαιτούνται για αυτή την δουλειά) τόσο τα συνέδρια που πρέπει να πάει για την διάχυση, όσο και φυσικά όλα τα submission fees αλλά και να αγοράσει τα δεδομένα που θα του χρειαστούν? δεν μιλώ φυσικά για επιστήμες που χρειάζονται εργαστήρια, όργανα, υλικά, κλπ όπου η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη φυσικά.

13. Γιατί συνεχίζεται το παραμύθι των πάρα πολλών πανεπιστημίων στην Ελλάδα? σε σύγκριση με τι είναι "πάρα πολλά"? με το μηδέν? με το 1000? Καταρχήν τα ΑΕΙ είναι 21 και όχι 40 όπως λένε. Τα υπόλοιπα ίσως είναι τα ΤΕΙ. Ακόμα και 40 να πούμε ότι είναι σε μια χώρα 11 εκατομμυρίων είναι πολλά? Στην Αμερική υπάρχουν 3000 πανεπιστήμια 4ετούς φοίτησης, πολλαπλάσια αναλογικά από τα ελληνικά. Ο Καναδάς όπου έκανα τις μεταπτυχιακές/διδακτορικές σπουδές μου έχει 83 πανεπιστήμια με τριπλάσιο πληθυσμό από εμάς άρα είναι πολύ χειρότερα (???) και μάλιστα public-funded. Σίγουρα υπάρχουν τμήματα που δεν έχουν ζήτηση πια και για αυτά πρέπει να γίνει κάτι.

14. Μετράει στα στατιστικά κανείς ότι στο ΔΠΘ διδάσκω 8 μαθήματα ενώ διαθνώς οι συνάδελφοί μου στην top-λίστα μόνο 2-3?

15. Το ότι περνώντας πέρυσι από το Ross School of Business του University of Michigan ως Visiting Scholar ότι χρειαζόμουν από δεδομένα το ζητούσα από τον Mike "the data guy"? δωρεάν, γρήγορα και χωρίς κόπο για μένα?

16. Το ότι οι συνδρομές μου σε scientific journals είναι περιορισμένες, διακόπτονται συνεχώς λόγω μη-πληρωμής των συνδρομών από το ελληνικό πανεπιστήμιο?

17. Πότε θα αρχίσουμε να στηρίζουμε έστω το μηδαμινό βήμα προόδου που γίνεται εδώ έτσι ώστε να φαίνεται καιστο εξωτερικό? αντί αυτού δυσφημούμε την χώρα μας πάντα και παντού στο εξωτερικό. Τι γνώμη σχηματίζει ο ξένος βλέποντας αυτά τα δημοσιεύματα για την χώρα μας? Οι επενδυτές από το εξωτερικό ζητούν χρήματα και φορείς για R&D στις 3 πρώτες προϋποθέσεις τους για Foreign Direct Investments σε μια χώρα. Τα άλλα είναι σταθερό φορολογικό και πολιτικό σύστημα. Δεν ζητούν χαμηλούς μισθούς γιατί τότε Γερμανία και Σουηδία δεν θα παρήγαγαν τίποτα απολύτως.

18. Σε ποια χώρα οι μισθοί των πανεπιστημιακών συνδέονται με τον μισθό του Γενικού Γραμματέα??? ενός μη-εκλεγμένου διοικητικού υπαλλήλου που δεν χρειάζεται καν να έχει πτυχίο για να πάρει την θέση αυτή? από πού κι ως πού ο ΓΓ είναι το benchmark για τους πανεπιστημιακούς??? τι λογική είναι αυτή στην Ελλάδα?

και τέλος δύο ερωτήματα:

19. Εφόσον είναι τόσο χάλια τα ελληνικά πανεπιστήμια κατά τους άριστους δημοσιογράφους μας, τότε γιατί δεν πιέζουν για αύξηση στην χρηματοδότησή τους ώστε να γίνουν καλύτερα? γιατί δεν κατηγορούν τις διαρκείς μειώσεις μισθών στους πανεπιστημιακούς? στο κάτω-κάτω είμαστε προϊόντα αυτών των καλών πανεπιστημίων του εξωτερικού σχεδόν όλοι! είτε ΗΠΑ είτε Καναδά είτε Ευρώπη. Από εκεί προερχόμαστε και μάλιστα μας καλούν κατά καιρούς να διδάξουμε ή να κάνουμε έρευνα επί τόπου εκεί γιατί εξ αποστάσεως συνεργαζόμαστε ούτως ή άλλως. Αυτά τα άριστα πανεπιστήμια μας εκπαίδευσαν άρα κάτι άλλο φταίει ΑΝ είναι κακά τα ελληνικά πανεπιστήμια.

20. Τι πιθανότητα έχει το email αυτό αν το στείλω σε όλα τα μέσα που διασύρουν από αμάθεια τα ελληνικά ΑΕΙ να δημοσιευτεί και να έχει την ίδια δημοσιότητα με τις μπούρδες περί "μετεξεταστέα τα ελληνικά πανεπιστήμια"?

Ερωτήσεις Bonus:

Bonus 1: Πώς γίνεται και από τα "χάλια" αυτά ελληνικά πανεπιστήμια τόσοι και τόσοι φοιτητές μας γίνονται δεκτοί για μεταπτυχιακά μέσω των συστατικών μας επιστολών στα πανεπιστήμια στο top-100?

Bonus 2: Πώς γίνεται και οι απόφοιτοί μας με μεταπτυχιακά και διδακτορικά να βρίσκουν δουλειά σε πανεπιστήμια που είναι σε πολύ καλές θέσεις στην λίστα ή σε πολύ σημαντικές θέσεις σε ξένες πολυεθνικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό και σε διεθνείς οργανισμούς?

APPENDIX: Κατάταξη χωρών με βάση την έρευνα χωρίς να λαμβάνεται υπ' όψη ο πληθυσμός της κάθε χώρας...

ΤΟ ΒΗΜΑ - Η Οικονομική Σχολή του «Μερκελιανισμού» - γνώμες 3-7-2012

ΤΟ ΒΗΜΑ - Η Οικονομική Σχολή του «Μερκελιανισμού» - γνώμες

Η Οικονομική Σχολή του «Μερκελιανισμού»

 Ο κ. Περικλής Γκόγκας, είναι Επίκουρος Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

pgkogkas@ierd.duth.gr

Οι φοιτητές μου στο μάθημα της μακροοικονομίας ταλαιπωρούνται αρκετά προσπαθώντας να κατανοήσουν και να εμπεδώσουν τις θεωρίες των Κεϋνσιανών, Μονεταριστών και Νεοκλασικών οικονομολόγων. Από την νέα χρονιά όμως, στις σημειώσεις των μαθημάτων μου θα συμπληρώσω και τον Μερκελιανισμό. Είναι μια νέα μορφή οικονομικής πολιτικής που συνδυάζει όλα τα καλά χωρίς τα αρνητικά των κλασικών θεωριών: Ανάπτυξη με αρνητικό κόστος δανεισμού, ανταγωνιστικότητα με διολίσθηση της ισοτιμίας χωρίς αύξηση της προσφοράς χρήματος, χωρίς πληθωρισμό ή αύξηση του συστημικού κινδύνου, και διασφάλιση της δεσπόζουσας θέσης στην διεθνή αγορά μέσω προγραμμάτων «διάσωσης».

Η υιοθέτηση του ευρώ ως κοινού νομίσματος για τις συμμετέχουσες στην ευρωζώνη χώρες χαιρετίστηκε από πολιτικούς, ακαδημαϊκούς και ανθρώπους των επιχειρήσεων ως ένα πολύ σημαντικό βήμα προς το ιδανικό της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης μέσω δημιουργίας μιας Άριστης Νομισματικής Περιοχής όπως την οραματίστηκε ο Robert A. Mundell. Το νέο νόμισμα ήταν πολύ πιο επιτυχημένο από ότι περίμεναν πολλοί οικονομολόγοι, έχει καταφέρει να γίνει το δεύτερο, μετά το δολάριο, αποθεματικό νόμισμα για τις κεντρικές τράπεζες και περίπου τριάντα χώρες στον κόσμο επέλεξαν να συνδέσουν το νόμισμά τους με το ευρώ. Το νέο νόμισμα έχει εξαλείψει τον συναλλαγματικό κίνδυνο και ελαχιστοποίησε τα συναλλακτικά κόστη μέσα στην ευρωζώνη, ενισχύοντας το ενδοευρωπαϊκό εμπόριο και την αποτελεσματική κατανομή κεφαλαίων.

Τελευταία όμως, όλα αυτό το οικοδόμημα δείχνει να κλονίζεται. Η κρίση χρέους που χτύπησε την ευρωζώνη αντιμετωπίστηκε από μια σαστισμένη και διχασμένη Ευρώπη, με ηγέτες που δύσκολα και με δειλία υψώνουν το ανάστημά τους στις περιστάσεις για να δώσουν γρήγορες και αποτελεσματικές λύσεις όπως επιβάλει μια κρίση – με εξαίρεση φυσικά την Άνγκελα Μέρκελ. Γιατί όμως η Γερμανία δεν κάνει κάτι για να λύσει το πρόβλημα; Γιατί το πρόβλημα αντιμετωπίζεται όπως στην περίπτωση της Ελλάδας-πειραματόζωο με αυστηρή λιτότητα με τα γνωστά αντίθετα αποτελέσματα; Κάθε φοιτητής/τρια μου στην μακροοικονομία μπορεί να σας διαβεβαιώσει ότι τα μέσα που καθορίζει η οικονομική επιστήμη για την αποφυγή ή την αντιμετώπιση μιας κρίσης είναι δύο:

α) η επεκτατική νομισματική πολιτική, δηλαδή η αύξηση της ποσότητας χρήματος στην οικονομία με αντένδειξη την σχετική αύξηση του πληθωρισμού,

β) η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, δηλαδή η αύξηση των κρατικών δαπανών σε επενδύσεις, μισθούς, κλπ. η οποία αυξάνει τις δανειακές υποχρεώσεις μιας χώρας.

Η συνταγή των δανειστών μας όμως είναι ακριβώς το αντίθετο:

α) δεν αυξάνεται η ποσότητα χρήματος, καθώς δεν ελέγχουμε εμείς την νομισματική μας πολιτική αλλά και γιατί ανθίσταται σθεναρά η Γερμανία για να γίνει κάτι τέτοιο συνολικά στην Ε.Ε. λύνοντας πολλά προβλήματα,

β) έχει επιβληθεί στην χώρα μας μια δραματική μείωση των κρατικών δαπανών κάθε μορφής: επενδύσεις, υγεία, παιδεία, κοινωνικές παροχές, κλπ. με αποτέλεσμα την βαθιά ύφεση που δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο.

Γιατί λοιπόν αυτή η πολιτική; Γιατί αποσταθεροποιεί το ευρώ η ίδια η Γερμανία που εμφανίζεται φανατικός υπερασπιστής του; Πέρα από κάθε θεωρία συνωμοσίας η απάντηση ίσως έρχεται και πάλι από την οικονομική επιστήμη: Η Γερμανία πετυχαίνει να έχει και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο:

1.       Η αβεβαιότητα που γεννά η ελληνική κρίση και οι υπόνοιες για επέκτασή της έχει προκαλέσει μια διολίσθηση του ευρώ –κάνοντας φθηνότερα τα Γερμανικά προϊόντα στο εξωτερικό- που  αύξησε ακόμα περισσότερο την ανταγωνιστικότητα και της εξαγωγές της Γερμανίας προς όλο τον κόσμο.

2.       Ταυτόχρονα, αυτό επιτυγχάνεται χωρίς την αύξηση της προσφοράς χρήματος που θα προκαλούσε μεν πτώση της αξίας του ευρώ αλλά επίσης πληθωρισμό και στην Γερμανία.

3.       Παράλληλα, το σύμφωνο ανταγωνιστικότητας που υπογράφηκε σε ανύποπτο χρόνο μέσα στην κορύφωση του ελληνικού προβλήματος, προέβλεπε ότι οι χώρες μέλη της νομισματικής ένωσης δεν θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους για προσέλκυση επενδύσεων μέσω μείωσης φορολογικών συντελεστών ούτε μέσω χρηματοδότησης επενδυτικών προγραμμάτων μέσω δανεισμού. Πρακτικό αποτέλεσμα για την Γερμανία; Διατήρηση του status quo που την βρίσκει στην κορυφή της ανταγωνιστικότητας χωρίς δυνατότητα από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες να κερδίσουν ένα μερίδιο από την πίτα των διεθνών επενδύσεων.

4.       Τα μνημόνια και η χρηματοοικονομική «βοήθεια» δημιουργούν μια σχέση εξάρτησης των περιφερειακών οικονομιών από την Γερμανία. Άμεσα λόγω των δανείων που χωρίς σχεδιασμό για ανάπτυξη είναι ο μόνος τρόπος να αντεπεξέλθουν οι αδύναμες χώρες, και έμμεσα με τα προγράμματα «επενδύσεων» σε ευνοϊκούς όρους που υπογράφονται παράλληλα με τις δανεικές συμβάσεις.

5.       Τέλος, το καλύτερο για την Γερμανία είναι ότι η αβεβαιότητα και αστάθεια στην ευρωζώνη μεταφράζεται φυσικά σε μια φυγή των επενδυτών από ομόλογα άλλων κρατών και αυξημένη ζήτηση των πιο ασφαλών bunds (γερμανικών κρατικών ομολόγων). Η μεγάλη αυτή ζήτηση ανεβάζει τις τιμές τους και συμπιέζει προς το μηδέν η και ακόμα πιο κάτω όπως είδαμε πρόσφατα τα επιτόκια δανεισμού της Γερμανίας επιτρέποντάς της να δανείζεται ακόμα και με αρνητικό επιτόκιο!

Με την συντήρηση δηλαδή της κατάστασης αυτής, οι επενδυτές δέχονται να πληρώσουν τη Γερμανία για το «προνόμιο» που αποκτούν να της δανείσουν χρήματα! Γιατί λοιπόν να μην προσπαθεί με κάθε τρόπο να συντηρεί αυτή την κατάσταση η κυρία Μέρκελ; Την σημαντικότητα του Μερκελιανισμού για την οικονομία της Γερμανίας όπως περιγράφεται από τα παραπάνω μπορεί να την διαβεβαιώσει κάθε φοιτητής/τρια του μαθήματος των μακροοικονομικών (αρκεί να το έχει περάσει).

ΑΠΟΨΗ : Για χάρη του βασιλικού (χρέος) ξεραίνεται και η γλάστρα (ευρώ)

Από Εφημερίδα Καθημερινή Σάββατο 23-6-2012

Του Περικλη Γκογκα* / pgkogkas@ierd.duth.gr

Αναμφίβολα στη χώρα μας περνάμε μοναδικές και ιστορικές στιγμές. Σε αυτές τις καθοριστικές ώρες για το μέλλον της χώρας μας αλλά και της καθημερινότητάς μας οι αλλοπρόσαλλες, ευκαιριακές και ανακριβείς φωνές είναι αναρίθμητες. Υπάρχει μια παντελώς αβάσιμη αισιοδοξία ότι η απεμπλοκή από το ευρώ θα μας οδηγήσει εκεί που βρισκόμασταν τη δεκαετία του 1990 ή, όπως ακούμε, στους υψηλότατους ρυθμούς ανάπτυξης που είχε η χώρα μας τη δεκαετία του ’50-60.

Ομοιες είναι οι φωνές που μιλούν για τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης της Αργεντινής. Ναι, πραγματικά, μετά μια καταστροφή όταν το ΑΕΠ μιας χώρας πέσει από το 1.000 που είχε ρυθμό ανάπτυξης 2% στο 100 μπορείς να έχεις ρυθμό ανάπτυξης 6% που είναι και το μέγιστο που έχουμε πετύχει ποτέ. Τριπλάσιοι ρυθμοί ανάπτυξης, αλλά το εισόδημα είναι στο ένα δέκατο αυτού που ήταν πριν. Αυτό θέλουν όσοι μιλούν για ανάπτυξη έξω από το ευρώ;

Ούτε λύση είναι η επίσης δημοφιλής και λαϊκίζουσα ιδέα του να παράγουμε τα πάντα μόνοι μας. Ο λόγος που εισάγουμε πατάτες από την Αίγυπτο είναι η θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος του Ricardo: είναι πιο παραγωγική-φθηνή σε αυτό και έτσι απελευθερώνονται παραγωγικοί πόροι από τη μη παραγωγική/ανταγωνιστική παραγωγή πατάτας στη χώρα μας για την παραγωγή άλλων αγαθών στα οποία είμαστε πολύ περισσότερο ανταγωνιστικοί όπως υψηλή τεχνολογία, που δεν γνωρίζουν οι πολλοί. Δεν είναι απόφαση της κακής Ευρώπης να μην παράγουμε πλέον καπνό, ζαχαρότευτλα και άλλα γεωργικά προϊόντα. Δεν απαγορεύτηκε η παραγωγή τους, απλά σταμάτησε η επιδότηση.

Δεν υπάρχει καμία «επιστροφή» στη δραχμή. Η υιοθέτηση ενός άλλου νομίσματος, όπως και να λέγεται αυτό, είναι αποδοχή της πλήρους αποτυχίας και ακραίας χρεοκοπίας με όλα τα άσχημα παρεπόμενα για την καθημερινότητά μας.

Η χώρα ήταν τις δεκαετίες του ’50-60 πρώτη στον κόσμο σε ανάπτυξη, αλλά σε αυτό έπαιξε σημαντικό ρόλο και το νομισματικό σύστημα του Bretton Woods, κάτι ανάλογο του ευρώ: δεν είχαμε ανεξάρτητη νομισματική πολική γιατί η δραχμή ήταν συνδεδεμένη με σταθερή σχέση με το δολάριο. Αυτό οδήγησε σε σταθερότητα (δεν αυξάναμε αυθαίρετα την ποσότητα χρήματος), χαμηλό πληθωρισμό και χαμηλό ρίσκο που μπορούσε να προσελκύσει ξένες και εγχώριες επενδύσεις. Με την κατάργηση του Bretton Woods το 1974 έγινε εύκολη από την -τότε ελεγχόμενη από την κυβέρνηση- Τράπεζα της Ελλάδος η ανεξέλεγκτη «εκτύπωση» δραχμής-πανάκεια. Αυτό δημιούργησε το δίκοπο μαχαίρι που απειλεί πλέον την κοινωνία μας: αύξηση του δημόσιου χρέους από 24% το 1974 σε 60-70% τη δεκαετία του ’80 και στο 100% του ’90 με ταυτόχρονο πληθωρισμό μέχρι και 25%.

Ούτε αποτελεί ρεαλιστική και υπεύθυνη στάση το «ήδη πεινάμε, η δραχμή τι κακό μπορεί να μας κάνει;». Δυστυχώς υπάρχουν και πολύ χειρότερα: βενζίνη στα 6 ευρώ το λίτρο που θα δίνεται με δελτίο όπως και άλλα βασικά αγαθά που βασίζονται σε εισαγωγές, κατάρρευση συστήματος υγείας, εθνικής άμυνας, πληθωρισμός 50-100% κλπ.

Η λύση δεν είναι στα άκρα («ναι» στο Μνημόνιο - έξω από το ευρώ), αλλά ένα πραγματικό haircut 50-60% επιπλέον, με εξαίρεση τους μικροεπενδυτές, και τα ασφαλιστικά ταμεία, 100% στα ελληνικά ομόλογα που έχει στο χαρτοφυλάκιό της η ΕΚΤ, και 30% στα ιδιωτικά τραπεζικά δάνεια, άμεση δημιουργία του ευρωομολόγου, περίοδος χάριτος 3-4 για την πληρωμή των δανειακών μας υποχρεώσεων, αφού ορθοποδήσει η οικονομία μας, νέο απλό και αμετάβλητο φορολογικό σύστημα, μείωση ΦΠΑ, ειδικού φόρου στα καύσιμα, φόρου εισοδήματος και ανάπτυξη άμεσου και σκληρού εισπρακτικού και δικαστικού μηχανισμού, εύκολη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και πολλά άλλα.

Σε μια εποχή σκληρού διεθνούς ανταγωνισμού η χώρα μας πρέπει να προτάξει και να εκμεταλλευτεί τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Το ανθρώπινο δυναμικό! Η Ελλάδα κατέχει μία από τις πρώτες θέσεις στον κόσμο σε αριθμό διδακτορικών -εξειδικευμένων επιστημόνων- σε σχέση με τον πληθυσμό. Είναι οι ίδιοι που, ενώ στην Ελλάδα υποαπασχολούνται ή μένουν άνεργοι, καταλαμβάνουν σημαντικότατες θέσεις στην Ευρώπη, την Αμερική και άλλες ανεπτυγμένες χώρες. Αυτό το κεφάλαιο η χώρα μας το αγνοεί επιδεικτικά εδώ και πολλές δεκαετίες με τα γνωστά αποτελέσματα.

* Επίκουρος καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών, Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Απάντηση στα "10 Αναπάντητα Ερωτήματα ενός Καθηγητή του Αριστοτελείου"

Ενάντια στη σύγχυση και την παραπληροφόρηση 

•Η διάλεξη αυτή έγινε στο τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με αφορμή αίτημα φοιτητών για απάντηση στο email που κυκλοφορεί με τίτλο: «Τα 10 αναπάντητα ερωτήματα ενός καθηγητή του Αριστοτελείου»

• Στην συνέχεια απαντώνται τα «αναπάντητα» αυτά ερωτήματα καθώς επίσης αποδομούνται και αντικρούονται πολλοί άλλοι μύθοι για την Ελλάδα. 


Κατεβάστε το από εδώ:

Download: Μύθοι και Αλήθειες για την Ελληνική Κρίση

Βραβεία στο Μάθημα Επιχειρηματικότητα Ι από Ζυθοποιία Μακοδεονίας - Θράκης

Βραβεία στο Μάθημα Επιχειρηματικότητα Ι από Ζυθοποιία Μακοδεονίας - Θράκης

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΟΣΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΡΑΚΗΣ Βραβείο επιχειρηματικότητας για τα «γάντια-σφουγγάρια» 29.03.2012

Πήραν χρηματικό έπαθλο 900 ευρώ με την ευγενική χορηγία της Ζυθοποιίας Μακεδονίας - Θράκης Α.Ε. «Ευτυχώς πτωχεύσαμε, γιατί μαζί πτώχευσε και το ηλίθιο σύστημα της διαφθοράς», είπε στους φοιτητές ο πρόεδρος της εταιρείας Δημήτρης Πολιτόπουλος

Οι Κωνσταντίνα Εφραιμίδου, Μαρία Κωνσταντάκη, Κλειώ Πηλιγκού με το επιχειρηματικό σχέδιο «Sponge gloves-γάντια-σφουγγάρια για πλύσιμο πιάτων», κέρδισαν το πρώτο βραβείο στο μάθημα Επιχειρηματικότητα Ι, που διοργάνωσε για δεύτερη χρονιά το τμήμα Διεθνών  Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης του ΔΠΘ. Το βραβείο συνοδεύονταν με το χρηματικό έπαθλο των 900 ευρώ για την πρώτη ομάδα. Τη δεύτερη θέση στο διαγωνισμό κατέκτησαν οι Ελισάβετ Πατηνέα και Ροβένα Κοτσάι με το επιχειρηματικό σχέδιο «Μαστίχα Χίου με χαλαρωτικές-ηρεμηστικές ιδιότητες και μαστίχα Χίου με ενδυναμωτικές ιδιότητες». Την τρίτη και τελευταία θέση κατέκτησαν οι Νίκος Καταραχιάς, Βασιλική Μουσουνάκη και Άννα Χατζηστραβού, παρουσιάζοντας το επιχειρηματικό σχέδιο «Αυτόματο σήκωμα και κατέβασμα στεφάνι τουαλέτας με μηχανισμό πεντάλ». Στη δεύτερη και τρίτη ομάδα, απονεμήθηκαν αντίστοιχα τα χρηματικά έπαθλα των 600 και 300 ευρώ. ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ  ΖΥΘΟΠΟΙΪΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ - ΘΡΑΚΗΣ Α.Ε  Η εκδήλωση για την βράβευση των καλύτερων επιχειρηματικών σχεδίων που εκπονήθηκαν από τους φοιτητές και φοιτήτριες του τμήματος ΔΟΣΑ, πραγματοποιήθηκε χθες το μεσημέρι, παρουσία του Δημήτρη Πολιτόπουλου, προέδρου και διευθύνοντα συμβούλου της Ζυθοποιίας Μακεδονίας - Θράκης Α.Ε. η οποία χρηματοδότησε τα βραβεία σε μια πρωτοποριακή και σημαντική για το τμήμα, το Πανεπιστήμιο και την περιοχή μας, συνεργασία, με μια καινοτόμα και ταχέως αναπτυσσόμενη ελληνική βιομηχανία. Από τους φοιτητές, παρουσιάστηκαν μεγαλεπήβολα σχέδια, όπως αυτό που αφορούσε στην παραγωγή ενέργειας από κύματα. Ιδέες ενδιαφέρουσες που απαιτούν όμως κεφάλαιο και υπομονή. Το έδαφος σε αυτό το διαγωνισμό κέρδισαν οι προτάσεις που έφερναν το καινούριο. Η ομάδα μάλιστα που κέρδισε το πρώτο βραβείο αναμένεται να κατοχυρώσει την πατέντα της, προχωρώντας ενδεχομένως στο μέλλον στην παραγωγή και διάθεση του προϊόντος.  Οι Κωνσταντίνα Εφραιμίδου, Μαρία Κωνσταντάκη,  Κλειώ Πηλιγκού που κέρδισαν το πρώτο βραβείο  με το επιχειρηματικό σχέδιο που παρουσίασαν 200 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Είναι η δεύτερη χρονιά που το τμήμα διοργανώνει τον διαγωνισμό με τη στήριξη της γνωστής σε όλους μπύρας «Βεργίνας». Φέτος περίπου 200 φοιτητές στο πλαίσιο του μαθήματος τους, εκπόνησαν επιχειρηματικά σχέδια και συμμετείχαν στο διαγωνισμό με αξιώσεις. Ανεβάζοντας το επίπεδο σε σχέση με την πρώτη χρονιά, μπήκαν στη διαδικασία να αναδείξουν το επιχειρηματικό τους ταλέντο και τελικά κέρδισε η καινοτομία, η ιδέα που μπορεί να βρει εφαρμογή και το ολοκληρωμένο σχέδιο. Ένα business plan, που τα είχε όλα, είπε ο  Περικλής Γκόγκας, επίκουρος καθηγητής του τμήματος και διδάσκων του μαθήματος της επιχειρηματικότητας.  Το δεύτερο βραβείο απονεμήθηκε  στο δίδυμο Ελισάβετ Πατηνέα και Ροβένα Κοτσάι Ο ίδιος διέκρινε «επιχειρηματικά δαιμόνια» από τη διαδικασία, λέγοντας μάλιστα ότι οι περσινοί νικητές του διαγωνισμού, έκαναν πράξη την ιδέα τους και κοντεύουν να αρχίσουν την παραγωγή. Σε αυτό το διαγωνισμό πρέπει να αναδειχθούν οι καλύτεροι, το Πανεπιστήμιο που παράγει γνώση να ξεφύγει από τη μετριότητα και να επιβραβευτεί η αριστεία. Αυτός είναι ο στόχος του διαγωνισμού ανέφερε και πρόσθεσε ότι οι ίδιοι οι φοιτητές έχουν επιδείξει ζήλο και τη θέληση να ξεχωρίσουν. Στη διάρκεια της εκδήλωσης ο Περικλής Γκόγκας, μίλησε στους φοιτητές για την κρίση, την επιχειρηματικότητα και τις προοπτικές των νέων αποφοίτων του ΔΟΣΑ. Στην Ελλάδα υπάρχουν αξιόλογες επιχειρήσεις και ταυτόχρονα επιχειρήσεις που δεν είναι ανταγωνιστικές.  Επιχειρηματικό δαιμόνιο επέδειξε η τρίτη ομάδα  που πρότεινε μηχανισμό πεντάλ για το καπάκι της τουαλέτας. Την αποτελούσαν οι Νίκος Καταραχιάς,  Βασιλική Μουσουνάκη και Άννα Χατζηστραβού Ο ίδιος υποστήριξε ότι στη χώρα μας δεν κυριαρχεί η δημοκρατία αλλά η μετριότητα, όπου περνάει καλύτερα ο μέτριος. Η μετριότητα είναι μέρος της κρίσης και σε συνδυασμό με την έλλειψη στόχων και επιβράβευσης οδήγησε τη χώρα μας, εδώ που είναι σήμερα. Πρέπει να επιστρέψουμε στην αριστεία, πρόσθεσε, ώστε να ξεφύγουμε από τη μετριότητα και να ξαναχτισθεί η Ελλάδα. Το μέλλον της Ελλάδας, ανήκει σε εσάς που θα μείνετε και θα δουλέψετε σκληρά», είπε απευθυνόμενος στους φοιτητές.  ΤΟ ΤΡΙΠΤΥΧΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ  Παρουσιάζοντας το τρίπτυχο της επιτυχίας, τα τρία «Π», όπως τα ονόμασε ο κ. Πολιτόπουλος μίλησε στους παρευρισκόμενους για την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, τη σημασία τους για τους νέους και τη χώρα, ιδιαίτερα στην περίοδο της κρίσης. Πανεπιστήμιο-Παραγωγή-Πόλη, μπορούν να κάνουν τη διαφορά, είπε, υπογραμμίζοντας ότι σχεδόν κάθε σημαντική πόλη στον  κόσμο, έχει πανεπιστήμιο και παράγει.  Η Κομοτηνή συνδυάζει και τα τρία είπε αναφέροντας πως η «Βεργίνα», κατάφερε να σπάσει το μονοπώλιο της μπύρας στην Ελλάδα και να αποτελέσει την πρώτη ελληνική μπύρα. Στην ομιλία του, ο κ. Πολιτόπουλος μίλησε για την αναγκαιότητα της επιχειρηματικότητας, πως ο επιχειρηματίας είναι ουσιαστικά κοινωνικός λειτουργός και πως συνεισφέρει με την εργασία του, την εκτέλεση των ιδεών, σε θέσεις εργασίας, δημιουργία προϊόντων και γενικότερα στην ευδαιμονία της κοινωνίας.  Απευθυνόμενος στους φοιτητές, ο κ. Πολιτόπουλος τόνισε ότι η Ελλάδα κατάφερε να χρεοκοπήσει δίνοντας παράλληλα τη δυνατότητα να χρεοκοπήσει μαζί της και το σάπιο σύστημα.  Είναι η θετική πλευράς της σημερινής κατάστασης, σχολίασε καθώς η κρίση, δημιουργεί τις προϋποθέσεις να ξεχωρίσουν οι καλύτεροι. «Ευτυχώς πτωχεύσαμε, γιατί μαζί πτώχευσε και το ηλίθιο σύστημα της διαφθοράς», είπε χαρακτηριστικά, παρακινώντας τους νέους να επενδύσουν στον εαυτό τους, στις νέες ιδέες και να παράγουν.  Όλγα Τσιούλφα

ERA NET 16-2-2012 Το Νέο Μνημόνιο

ERA NET 16-2-2012 - Συνέντευξη στο ραδιόφωνο της ΝΕΤ: Το Νέο Μνημόνιο

Greek Crisis, Debt and Competitiveness: A Case Study of Irrational Expectations

Republished from the Business Thinker magarzine

Dr. Periklis Gogas is an invited contributor to The Business Thinker magazine. He is Assistant Professor at Democritus University of Thrace, Greece, teaching Macroeconomics, Banking and Finance. Recently, Dr. Gogas was a Visiting Scholar at the Ross School of Business, Uinversity of Michigan.

The economic crisis that troubles Greece since 2009 is the worst since WWII. A cascade of measures were taken by the Greek government and the troika supposedly trying to steer the Greek economy into primary surpluses and ultimately growth in order for Greek debt to become sustainable. The recipe chosen for this turnaround was apparently simplistic, one dimensional and is proving to be wrong severely damaging the Greek economy, its bond holders, the EU and casting serious doubts for the euro’s survival. The main ingredients of this failed recipe consist so far of huge direct and indirect tax increases, severe pay-cuts to public sector employees, a virtual halt in all government spending in education, health and government investment in infrastructure, research and technology. It is obvious to anyone, whether economist or not, that this policy is doomed for failure. Greece’s official statistics came to prove this belief. Two and a half years after the crisis unraveled, all the measures failed and this was no surprise to anyone but to the people that conceived them. Every single target projected by the troika’s “wise” and the Greek officials for government revenues when introducing a new tax or contractionary policy, was met with flat out failure. In economics we say that people have rational expectations when they do not make consistent errors in their forecasts about future events. They may be wrong many times but on average they must be correct. In this case, every single expectation is always over-optimistic and tax revenue falls short of the set targets. Anyone can see this, but the people who make the decisions. And even worst, instead of taking this as evidence that their policies are wrong and implausible they come back with new arrows from the same arsenal.

The examples of incompetence are numerous: one of the first measures taken was a major fuel tax increase that resulted in gas prices doubling from €0.85 to €1.70 per liter. At the same time, the annual road tax and car excise taxes increased in a similar manner. Apparently, naïve government officials assumed that government revenue will also double or at least increase significantly. Wrong! Government revenue from automobiles saw a sharp decrease from €1.7 billion per year to €0.7. Someone forgot to estimate the elasticity of demand on such huge price increases. To make the story even worst, after the huge decline in government revenue no one yet bothered to correct the mistake and increase revenues! This simple fuel and road tax hike of course had a multiple effect on the economy by burdening Greek production and worsening its competitiveness across-the-board.

Another example is tourism: supposedly tourism can be promoted as the heavy industry of Greece. At the same time, Greek government actions through indirect taxation actually divert tourism income from Greece to other countries. My master’s class students just organized a trip to Frankfurt. The whole trip including a direct flight to Frankfurt and a three-night stay in a down-town hotel costs €150 per student. A round trip from Thessaloniki to Athens by car would cost €150 for gas and €50 more for tolls. Apparently the Greek state is subsidizing the German tourism industry by making it prohibitively expensive for Greeks or others to travel within the country. Why would anyone implement such measures and even more so why stick to them when they are proven wrong?

Now, the bog issue is that the troika demands that private sector wages must decrease so that Greece will become more competitive. This is strange. Not even Greek employers themselves think this is necessary. A recent discussion with the president of a Greek chamber of exporters revealed something very important: total labor cost reflects not more than 8% of the final product price! Thus, even an extreme 50% decrease in private sector wages would not increase Greek competitiveness by more than 4%. Moreover, eliminating the 13^th and 14^th wage would further reduce government revenue through income taxes and social security contributions that are associated with these payments. The impact of these proposed cuts of course would be a vicious cycle that will further reduce total demand, production, employment and government revenue.  There is no economic reasoning for these contractionary and recession inducing policies. The evidence from their implementation is decisive beyond any doubt; they lead to a dead-end.

What is the solution then? Usually complex problems have simple solutions. The private sector is very efficient finding solutions to these problems when no governments or international institutions intervene and interfere. A firm that bears an unsustainable debt and is on the brink of bankruptcy would come into an agreement with its creditors to write-off part of the debt. This is a mutually beneficial solution. The firm will not go insolvent and the creditors will face the minimum possible capital losses. In the Greek crisis there is now the danger that both Greece will go bankrupt and bond holders will lose all of their investment. A real haircut of 50%-60% of nominal debt could render it sustainable. This haircut necessarily should include bonds held by both private investors and the European Central Bank (it is exempt now) and other creditors with only exception the bonds help by pension funds (they are not excluded now). The Greek banking sector could survive this hit by substituting Greek government bonds with an appropriate amount of government involvement in their capital structure financed by the troika. At the same time, a reduction of all taxes, direct and indirect, would help to stimulate the private economy, increase demand and jump-start production, employment and growth, ensuring that Greece could service the remaining debt and become credible again in international capital markets. And finally, Germany musts decide what it wants: a truly united Europe, or just some close trading partners for German products? If the former is the case, then they must immediately make the next necessary step for economic integration. This step will set the ground for the euro to survive and EU to become a true and stable union that can leave behind the fiscal problems that seriously challenge its structure and ultimate existence. This step is no other than the Eurobond: a united Europe that collectively borrows and distributes funds according to the need and economic cycle fluctuations. This, will speed up the convergence process within the national economies and significantly reduce from one hand the cost of borrowing to the economies in need and also one the other the risk assumed by international investors.

EconPapers: Economic Viability And Macroeconomic Impact Of The Burgas - Alexandroupolis Pipeline

EconPapers: Economic Viability And Macroeconomic Impact Of The Burgas - Alexandroupolis Pipeline

ECB: The Quest for Purity May Lead to Obscurity

From the Business Thinker magazine 7/12/2011

 
Dr. Periklis Gogas is an invited contributor to The Business Thinker magazine. He is Assistant Professor at Democritus University of Thrace, Greece, teaching Macroeconomics, Banking and Finance. Recently, Dr. Gogas was a Visiting Scholar at the Ross School of Business, Uinversity of Michigan.

The European Central Bank, under the influence of Germany was designed with a single mandate: price stability. The function of the Fed in the U.S. is quite different as it is designed to play a significant role in preventing and fighting both recessions and inflation to avoid economic crises. It seems that the U.S. has a long memory regarding crises. The Great Depression and several other less significant in terms of impact crises since then are gone but not forgotten. This is evident in the dual mandate of the Fed that apart from the pursuit of price stability it can also intervene whenever seems necessary with an expansionary monetary policy to provide the liquidity to stir the economy away from danger.
In the European Union things are different. The design of the euro, the monetary union and the EU seems to ignore the history of crises and even recessions. The European Monetary Union’s “Stability and Growth Pact” is a great example. According to this, no member country can run a deficit and debt more than 3% and 60% of its GDP. On top of the fact that this requirement was proven to be hard to enforce, it also makes no distinction between normal economic activity and periods of recessions and even crises. This leaves European governments with no tools for implementing economic policy to avoid or dampen economic downturns as fiscal policy is limited according to the above requirements and monetary policy is in the hands of the European Central Bank where there is no mandate to fight recessions and crises.

The ECB uses a sterilized monetary policy in the recent debt crisis of the EU:  the increase in the money supply produced from government bond purchases is offset by offering to financial institutions competitive rates for time deposits. The later action drains from the market the excess money supply created from expansionary open market operations. The result of this policy is that ECB’s balance sheet is not expanding and the single mandate of price stability is achieved. This is how the ECB conducts monetary policy recently. The only problem with this is that the situation in Europe and its single currency is far from normal. Greece is virtually bankrupt, Spain, Portugal, Belgium and Ireland are very close and the problem is getting even worst as big economies such as Italy and France may face significant fiscal problems.  Conducting monetary policy as usual is like pretending that nothing is wrong. Europe lost so much precious time in handling the fiscal crisis that now even the common currency, the euro, is in danger something that seemed impossible a couple of years ago. Europe is facing a dead end: it seems that there is no way out without resorting to the solution of the Eurobond and/or an expansionary monetary policy. Germany strongly opposes the first and the ECB hides itself behind the price stability mandate and opposes the second. The reality is that the fiscal crisis will not go away and it will endanger the existence of the euro itself if the Europeans will not change the conduct of economic policy in this dire setting. This is an extreme situation and cannot be addressed by normal monetary and fiscal rules. The ECB must realize that price stability within the Eurozone can only be goal to achieve if the euro survives this crisis. It is almost an oxymoron that the financial institution that was established to issue and control the European single currency, is the one that may bring it to extinction if it stubbornly adheres to “purity” on the price stability mandate. Some credibility loss on the part of the ECB will not be the end of the world when trying to save the reason of its existence, the euro and the European Union. Or, on the other hand, Europeans could end up with a strong euro and weak economies as a result of a severe recession.
The voices of the economists, academics and politicians that ask for unsterilized intervention in the sovereign debt crisis are multiplying. The ECB must stop acting as a lender of last resort only to banking institutions and start buying some of Europe’s government debt in an effort to aid the troubled European economies in their process of structural reforms and spending cuts. Moreover, recent statistics show that even the strongest EU economies show a significant slowdown in economic activity and some may even face negative GDP growth. In situations like these an unsterilized expansionary monetary policy is unlikely to
produce inflation and contradict the bank’s legal mandate. The US is a similar example where massive government bond purchases by the Fed did not result in significant inflation. The fact that after the unsuccessful sterilization attempt last week the markets reacted positively may show that a quantitative easing (QE) and the expansion of ECB’s balance sheet may be the (only?) way forward for ECB and the EU.

A MODERN GREEK TRAGEDY:The Barber and the Referendum

Republished from the Business Thinker magazine, November 3, 2011

Sophocles, Aeschylus and Euripides after twenty five hundred years finally met their match. Papandreou, Venizelos and other Greek government officials are stunning the world not a bit less successfully than their ancient rivals. Some people used to say that modern Greeks did not live up to the legacy left by their ancestors but the current Greek government is proving them wrong. But let’s take a closer look to the storyline.
The deep fiscal crisis in Greece seemed to be finding a viable solution mid-last week when the long overdue haircut plan was finally put in place in the EU summit. As with the common
haircut at your barber, you cannot avoid the inevitable, you have to get a haircut and the longer it takes you to realize it and do it, the longer the hair is going to be. Hair, like debts do not get shorter by just waiting. The October 27^th plan for the haircut on the Greek sovereign debt was desperately needed not only by Greece but for the euro and the financial markets as well. It was clear to everyone that despite the aid by the EU and the IMF, Greek debt was not sustainable and it was heading towards an uncontrolled default. In private business financing the picture is clearer and these situations are dealt with swiftly and usually successfully: the borrower and the lender come to an agreement so that the former is able to service part of its obligations and the later ensures minimized loses. The decision reached at the dawn of October 27^th is a step towards the right direction for two reasons: Greece and the international community will avoid an uncontrolled default and

For the case of the Greek debt the 50% haircut was actually roughly 28%. This is because total debt is estimated to be €365 bn by the end of 2011. Subtracting out of this, €78 bn that represent the aid packages from EU partners, approximately €62 bn that are held by the ECB and €13.6 bn in Greek government short-term debt (maturities of less than 365 days), we are left with approximately €211 bn of privately held
Greek long-term bonds with 10.1 bn of those being guaranteed and not subject to a haircut. Thus, the remaining debt for a 50% haircut will be a total of €201 bn. After the haircut, Greek total debt by the end of 2011 will decrease by 28% to 264 bn. Thus, the debt to GDP ratio will be 117% of GDP down from 162% before the haircut. A major concern of these negotiations was that whatever the decisions made, they did not trigger a credit event for the ISDA (International Swaps and Derivatives Association). This would have serious and largely unknown repercussions not only within Europe, but mostly in the U.S. A credit
event would trigger billions of dollars in CDS contracts that would rattle the already unstable financial institutions. Many of them will not be able to honor the billions of dollars in CDS they issued in the recent past. This may lead the American economy into a serious depression and another banking crisis. To avoid all this, the haircut had to be labeled “voluntary”. To persuade private bondholders to agree to exchange each €100 bond with the new €50 bonds they were offered a €15 AAA rated guarantee through EFSF. Of course, as a result, many CDS holders realize that the “insurance” they bought on Greek debt becomes useless and unable to hedge their exposure to risk.
This scheme that will come into effect in January, not only reduces the Greek burden by €100 bn, but it also reduces annual interest payments by more than €5 bn per year, or an amount equivalent to 2.2% of GDP each year. The total benefit for the Greek government finances for a 10 year period and a coupon rate of 5% is discounted to the present €39 bn. So even this 50% haircut that is actually 28% bears significant
value to Greece and beyond. Europe will make a first successful step in decisively –although a bit late I would say- steering Greece out of an uncontrolled bankruptcy that would significantly impact through contagion not only its continent but the US as well. France insisted that ECB should provide the lender of last resort buffer to any EU economy that would come to the edge of a default is an effort to reassure the markets that no other European country would face the same problems as Greece and at the same time curbing speculators’ appetite for destruction. Germany had its way and this was not included in the agreement. Instead, it was decided that the EFSF’s remaining lending capacity of €250 bn would be leveraged to more than €1 tn using overseas funds from possibly Norway, China, etc.
Of course some grey zones still exist: there are no specifics as to what the maturity of the new bonds will be and what will be the legal jurisdiction that will govern them. What will happen if banks fail to privately recapitalize after the haircut? Greek banks have to raise €15 bn and another €11 bn recapitalization is needed for Greek pension funds. EFSF may risk its AAA rating when it will have to guarantee part of Greek, Portuguese, Irish and mostly Italian and even French debt.
This decision with all its shortcomings was long overdue for Greece and Europe. It is on the right track and could be the start of a long but stable road to reach the markets sometime in the next four to six years. Of course there are plenty of things to be done to head to this direction. The Greek government must put forward a significant privatization
plan once stock markets stabilize and start to reflect fair share values. Government property must be bundled up and serve as collateral through an SPV (Special Purpose Vehicle) that will assume a big chunk of the debt and collateralize it.
But to make the tragedy more interesting, the Greek Prime Minister George Papandreou decided to add some twist to the story surprising audiences around the world! Instead of going back to Greece and asking his cabinet to work hard in the direction given by the summit taking advantage of all the positive aspects of it, he decided to announce a referendum! This act is so strange and of course dangerous that creates a great block buster that any Hollywood writer would envy. Trying to understand this extremely incomprehensible move, one could translate it as a very short-sighted internal partisan rescue plan. Europe was stunned, the Greek stock market took a dive with bank stocks reaching historical lows and even the US market felt the aftershock of this suicidal decision. This move was so unexpected, that for the first time EU officials are urging Greece to come to its senses as they already have back-up plans for an EU without Greece and Greece without the euro. The state of confusion in the Greek government is so high that the even though the Papandreou announced a referendum, it is not clear to anyone what a “yes” question actually means: yes to the haircut, to the EU, to the euro? No one yet knows. It becomes certain that the Papandreou government will be history in a few hours and this play will have a new act.