Η χθεσινή μας συζήτηση (28/6/2015) στην Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης για την οικονομική κατάσταση στην χώρα μας.

Posted by Perry Gogas on Monday, June 29, 2015

Δημοψήφισμα και επιλογές

Έχω πάρα πολλά προσωπικά μηνύματα που με ρωτάτε για το τι να κάνετε. Η απάντηση δεν υπάρχει αν δεν ξέρουμε τι περιλαμβάνει αναλυτικά και το ΝΑΙ και το ΟΧΙ.

Παρατηρήσεις:

• Το σίγουρο είναι ότι τα μέτρα είναι υφεσιακά, αναχρονιστικά, σκληρά και λανθασμένα. Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ είναι μεγάλος.

• Το να μην δεχτούμε τίποτα και να έρθουμε σε πλήρη ρήξη μας φέρνει στο άγνωστο. Εδώ η ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ είναι μεγάλη. 

Η διαφορά ΚΙΝΔΥΝΟΥ και ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ είναι τεράστια! ο κίνδυνος είναι υπολογίσιμος και μετρήσιμος. Η αβεβαιότητα όμως όχι.

ΚΙΝΔΥΝΟΣ είναι να ποντάρω στο 4 ενώ ξέρω ότι το ζάρι έχει αριθμούς από το 1 έως το 6. Άρα πιθανότητα επιτυχίας 1/6 = 16,67%.

ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ είναι να ποντάρω στο 4 ενώ δεν ξέρω πόσους αριθμούς έχει και ποιους το ζάρι. Άρα η πιθανότητα επιτυχίας είναι άγνωστη!

Τώρα βρισκόμαστε στην ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ και για να πάμε στον ΚΙΝΔΥΝΟ πρέπει να απαντηθούν τα ερωτήματα:

1. Ποιο είναι ακριβώς και με λεπτομέρειες το σχέδιο αν πούμε όχι? πώς θα χρηματοδοτηθεί η χώρα?
2. Πώς θα "τελειώσει η λιτότητα" όπως μας λέει η κυβέρνηση?
3. Θα εγκαταλείψουμε το ευρώ?
4. Οι φτωχοί, συνταξιούχοι, άνεργοι, θα είναι καλύτερα? αν ναι πώς?

Δεν γίνεται να μην γνωρίζουμε ΟΛΕΣ τις λεπτομέρειες για μια τόσο σημαντική απόφαση.
ΟΛΟΙ εσείς που είστε σίγουροι, πώς τα γνωρίζετε όλα αυτά?

“Επιστροφή στην Δραχμή”: 15 σοβαρά προβλήματα που τείνουν στο Όχι

Το ευρώ στην παρούσα κατάσταση της ελληνικής οικονομίας αποτελεί τον μόνο παράγοντα ασφάλειας και αξιοπιστίας της προσπάθειας της χώρας για να βγει από την κρίση. Κανείς, ούτε ξένος, ούτε Έλληνας, δεν εμπιστεύεται τις κυβερνήσεις μας και τους χειρισμούς μας. Η εγκατάλειψή του ευρώ θα αποτελεί αποδοχή της ήττας και της αδυναμίας μας να αποφύγουμε την χρεοκοπία. Ακόμα και η φράση «επιστροφή στην δραχμή» είναι τελείως παραπλανητική και λανθασμένη. Δημιουργεί στον μέσο πολίτη την προσδοκία ότι η ευημερία του θα επιστρέψει σε αυτήν πριν από το 2002. Αυτό φυσικά είναι τελείως λανθασμένο. Αν ίσχυε κάτι τέτοιο τότε κανείς μα κανείς δεν θα ήταν κατά της εξόδου.

Δεν υπάρχει καμία επιστροφή στην Δραχμή, υπάρχει πορεία σε άγνωστα και αχαρτογράφητα ύδατα. Το μόνο βέβαιο είναι η τεράστια αβεβαιότητα ενός τέτοιου εγχειρήματος. Οποιοσδήποτε ακόμα και ειδικός -όπως εγώ σε αυτό- λέει ότι ξέρει τι θα συμβεί, ψεύδεται. Ποτέ στην ιστορία δεν έχει γίνει κάτι παρόμοιο.

Σε κάθε περίπτωση, η έξοδος από την νομισματική ένωση και το ευρώ και για οποιαδήποτε χώρα θα ήταν σχετικά ανώδυνη μόνο στην περίπτωση μιας οικονομίας που πατούσε γερά στα πόδια της με ισχυρή ανάπτυξη και ευημερία.

Γενικά, το θέμα είναι αρκετά πολύπλοκο και με πολλές άγνωστες παραμέτρους. Επίσης, είναι φυσικά θεμιτό και ιδανικό να προσαρμόζουμε τις πολιτικές μας πεποιθήσεις στην επιστημονική ανάλυση και όχι να προσαρμόζουμε την επιστημονική ανάλυση στις όποιες πολιτικές μας θέσεις. Έχοντας αυτά στο μυαλό και το ότι δεν έχω καμία σχέση με οποιοδήποτε κόμμα, παρακάτω θα κάνω μια οικονομική ανάλυση του γιατί η εγκατάλειψη του ευρώ θα κάνει περισσότερο κακό παρά καλό στην δοκιμαζόμενη επί μια 5ετία ελληνική οικονομία.

1. Ακόμα και να θέλαμε να πάμε σε εθνικό νόμισμα, είναι η χειρότερη δυνατή στιγμή για να επιχειρηθεί κάτι τέτοιο. Είναι σαν μια επιχείρηση που βρίσκεται σε σοβαρά οικονομικά προβλήματα στα πρόθυρα χρεοκοπίας να επιχειρεί να εκδώσει νέες μετοχές. Το νέο νόμισμα, το χρηματοοικονομικό προϊόν δηλαδή που θα εκδώσουμε στις διεθνείς χρηματαγορές, θα υποτιμηθεί πολύ σημαντικά και από ένα σημείο και μετά και άδικα. Αυτό όμως θα γίνει λόγω της αβεβαιότητας και του υψηλού κινδύνου του όλου εγχειρήματος που θα αποτρέψει τους επενδυτές από την ζήτησή του.

2. Το δημόσιο χρέος μας είναι αποτιμημένο σε ευρώ και θα παραμείνει σε ευρώ ακόμα και να πάμε σε εθνικό νόμισμα. Το γεγονός αυτό και το 1 παραπάνω δείχνει ότι το χρέος μας θα διπλασιαστεί ή τριπλασιαστεί. 

3. Αν εξαιτίας του 2 πάμε σε στάση πληρωμών, τότε αυτό σημαίνει το τέλος του εξωτερικού δανεισμού. Πλέον θα πρέπει να μειώσουμε ακόμα περισσότερο την ευημερία μας και το κοινωνικό κράτος προκειμένου να μπορέσουμε να ζήσουμε χωρίς τον εξωτερικό δανεισμό. Αυτό θα είναι απαραίτητο για να εξαλείψουμε το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού που δεν θα μπορεί να καλυφθεί από δανεισμό.

4. Από το 1 συνεπάγεται ότι όλες οι εισαγωγές θα ακριβύνουν πολύ. Φανταστείτε την βενζίνη στα €4-6 το λίτρο. Αυτό θα είναι το λιγότερο όμως καθώς όταν το κόστος του πετρελαίου και τα παράγωγά του τουλάχιστον διπλασιαστούν, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, των μέσων μαζικής μεταφοράς, κλπ. θα αυξηθούν ανάλογα. Όλα αυτά σημαίνουν πως τα κόστη παραγωγής στην Ελλάδα θα εκτοξευθούν. Όλες οι ερευνητικές μελέτες δείχνουν την σημασία του κόστους ενέργειας για την οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Επομένως, η αλλαγή του νομίσματος θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στον ΑΕΠ από την αύξηση του κόστους παραγωγής.

5. Από το 1 συνεπάγεται πως η υποτίμηση θα κάνει πιο ανταγωνιστικά τα ελληνικά προϊόντα στο εξωτερικό. Όμως σε συνδυασμό με το 4 το τελικό αποτέλεσμα στην ανταγωνιστικότητα είναι εξαιρετικά αβέβαιο.

6. Το βιοτικό επίπεδο του κάθε νοικοκυριού θα μειωθεί σημαντικά και η φτώχεια θα αυξηθεί καθώς ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος ενός νοικοκυριού θα ξοδεύεται σε βασικά αγαθά (θέρμανση, καύσιμα, μεταφορές, τρόφιμα, τεχνολογία, κλπ) που σύμφωνα με τα 1 και 4 θα είναι πλέον πολύ ακριβότερα. Αυτοί που θα επηρεαστούν περισσότερο θα είναι οι χαμηλόμισθοι και συνταξιούχοι. Οι εύποροι δεν θα έχουν επιπτώσεις στο βιωτικό τους επίπεδο.

7. Ο συναλλαγματικός κίνδυνος για το νέο εθνικό νόμισμα θα αυξηθεί λόγω των διακυμάνσεων της ισοτιμίας του. Το αποτέλεσμα αυτού θα είναι ότι οι οικονομικές συναλλαγές της χώρας με το εξωτερικό θα πρέπει πλέον να επιβαρύνονται και με το κόστος αντιστάθμισης κινδύνου (hedging).  Αυτό μειώνει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών.

8. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις που αποτελούν έναν σημαντικό παράγοντα που μπορεί να οδηγήσει ταχύτερα στην οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας θα μειωθούν σημαντικά με το νέο νόμισμα. Είτε ο κίνδυνος για τους ξένους επενδυτές στην Ελλάδα θα αυξηθεί σημαντικά από το 1, είτε το κόστος τους από το 6 όταν πλέον η ασφάλεια του ευρώ δεν θα υπάρχει. Αυξημένος κίνδυνος ή κόστος οδηγεί σε μικρότερο ύψος επενδύσεων καθώς πλέον πολλές ευκαιρίες με χαμηλές ή κανονικές αποδόσεις δεν θα είναι οικονομικά συμφέρουσες για τους επενδυτές.

9. Το συναλλακτικό κόστος θα αυξηθεί με τις χώρες της Ευρωζώνης. Καθώς αυτές αποτελούν και τους σημαντικότερους εμπορικούς μας εταίρους, θα μειώσει το εμπόριο με αυτές. 

10. Από το 8 και το ότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία στα διεθνή οικονομικά ότι το διεθνές εμπόριο αυξάνει την ευημερία μιας χώρας συνεπάγεται ότι η ευημερία και ανάπτυξη θα μειωθούν.

11. Τα επιτόκια δανεισμού στην ευρωπαϊκή διατραπεζική αγορά θα αυξηθούν σημαντικά για τις ελληνικές τράπεζες. Αυτό θα οδηγήσει σε έλλειψη δανειοδοτικών κεφαλαίων, αυξημένα επιτόκια, μειωμένη παραγωγή, απασχόληση και εισόδημα.

12. Ο πληθωρισμός θα γίνει πλέον ένα σημαντικό θέμα. Το νέο εθνικό νόμισμα θα δημιουργήσει πληθωριστικές προσδοκίες που θα έχουν μαζί με τα 1 και 4 ως αποτέλεσμα την μείωση της ελκυστικότητας της Ελλάδας για ξένες επενδύσεις. 

13. Ο πληθωρισμός θα επαναφέρει στην ελληνική οικονομία τα γνωστά στα νομισματικά οικονομικά σημαντικά προβλήματα που είναι αποτέλεσμά του: μη-αποτελεσματική κατανομή των  συντελεστών παραγωγής, μη-αποτελεσματικές επενδύσεις και αποφάσεις παραγωγής και απασχόλησης.

14. Η ελληνική κυβέρνηση δανειζόμενη στο νέο νόμισμα θα αναγκαστεί λόγω της αβεβαιότητας να πληρώνει σημαντικά spreads που είναι πιθανό να οδηγήσουν σε αυξημένα επιτόκια στην ελληνική οικονομία.

15. Το νέο εθνικό νόμισμα θα είναι πάρα πολύ εύκολο να αποτελεί αντικείμενο κερδοσκοπικών επιθέσεων από ότι είναι το ισχυρό ευρώ.

Έτσι λοιπόν σύμφωνα με τα παραπάνω δεν μπορώ να καταλάβω εγώ ως οικονομολόγος πώς τόσο εύκολα θεωρείται από κάποιους ότι η εγκατάλειψη του ευρώ αποτελεί μια λύση για την χώρα μας. Το αν θέλουμε το ευρώ θα πρέπει να συζητηθεί μετά την ανάκαμψη της οικονομίας μας με ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης και ευημερίας των πολιτών, χωρίς την ανάγκη συνεχούς δανεισμού από το εξωτερικό.

«Αιώνιοι Φοιτητές» και Αιώνιοι Ελληνικοί Μύθοι - γνώμες - Το Βήμα Online

«Αιώνιοι Φοιτητές» και Αιώνιοι Ελληνικοί Μύθοι - γνώμες - Το Βήμα Online

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΕ ΠΑΟΚ 2011-2014

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Π.Α.Ε. ΠΑΟΚ  2011-2014

Περικλής Γκόγκας, Επίκουρος Καθηγητής

Ομάδα Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

1. ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

 

2. Γενικές παρατηρήσεις – Γνώμη

Η ΠΑΕ ΠΑΟΚ δείχνει ότι μετά την εξαγορά της από τον κ. Ιβάν Σαββίδη ακολουθεί έναν διττό στόχο αγωνιστικής ανάπτυξης και χρηματοοικονομικής εξυγίανσης. Η επίτευξη θετικών Ιδίων Κεφαλαίων στο ύψος των €7.7 εκατομμυρίων κατά την χρήση του 2013-2014 είναι σοβαρή ένδειξη και αποτέλεσμα της προσπάθειας αυτής. Είναι σημαντικό ότι η αύξηση αυτή έχει πραγματοποιηθεί παρά τις ζημίες στις εξεταζόμενες 4 εταιρικές χρήσεις. Οι ζημίες αυτές, όπως και οι συσσωρευμένες που υπάρχουν από τα προηγούμενα έτη απομειώνουν τα Ίδια Κεφάλαια της επιχείρησης. Όμως με τις συνεχείς αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου από την νέα διοίκηση και τον ιδιοκτήτη της ΠΑΕ ΠΑΟΚ το μετοχικό κεφάλαιο πλέον φτάνει στα €52.6 εκατομμύρια (συν €500,000 κατάθεση μετόχων που προορίζονται για την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου). Από αυτό αφαιρούνται οι συσσωρευμένες ζημίες €36.2 και οι ζημίες της χρήσης 2013-2014 που ήταν €9.1 εκατομμύρια και έτσι τα ίδια κεφάλαια φτάνουν πλέον να είναι θετικά και €7.7 εκατομμύρια. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 24% του ενεργητικού της ΠΑΕ ΠΑΟΚ, ένα ποσοστό πολύ ικανοποιητικό για μια ΠΑΕ. Η σημασία της σχέσης ιδίων κεφαλαίων ως προς το ενεργητικό είναι μεγάλη καθώς ένα μικρό ποσοστό συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο για την βιωσιμότητα της επιχείρησης.

Ο δείκτης γενικής μόχλευσης (overall leverage ratio) φτάνει στο 4,1 που είναι αποδεκτό για το είδος της επιχείρησης και του κλάδου. Οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις της ΠΑΕ ΠΑΟΚ έχουν σταδιακή μείωση στα 3 τελευταία έτη: 9% το 2012, 45% το 2013 και 10% το 2014 που αποτελεί μια πρόσθετη ένδειξη της χρηματοοικονομικής εξυγίανσης της επιχείρησης. Έτσι, από ένα σχετικά σταθερό ποσοστό ως προς το ενεργητικό που ήταν 85% το 2011, 81% το 2012 και 83% το 2013, πέφτουν τελικά στο 53% του ενεργητικού το 2014 που αποτελεί μια θετική εξέλιξη.

Στην αύξηση των ζημιών κατά το 2014 συνέβαλε τόσο η μείωση των εσόδων από εισιτήρια κατά 21% όσο και η μείωση των εσόδων από πωλήσεις ποδοσφαιριστών κατά 88%. Ταυτόχρονα τα έξοδα του ποδοσφαιρικού τμήματος αυξήθηκαν κατά 43%. Αντίθετα, θετική συνεισφορά στο τελικό αποτέλεσμα είχαν τα «άλλα έσοδα» που περιλαμβάνουν  την εκμετάλλευση του εμπορικού σήματος και τις πωλήσεις της μπουτίκ της ΠΑΕ ΠΑΟΚ. Σημαντική είναι και η αύξηση των παγίων της ΠΑΕ ΠΑΟΚ κατά τις δύο τελευταίες χρήσης που φτάνουν στο 43% του ενεργητικού της. Αυτό είναι αποτέλεσμα των επενδύσεων σε εγκαταστάσεις και εξοπλισμό για την επιχείρηση. Η ρευστότητα της επιχείρησης, δηλαδή η ικανότητά της να αποπληρώνει τις άμεσες υποχρεώσεις της έχει αυξηθεί σημαντικά, από 0,58 το 2012-2013 σε 1,05 το 2013-2014 ένας δείκτης που είναι ικανοποιητικός.

3. Ειδικές Παρατηρήσεις

• Πολύ σημαντική είναι η ύπαρξη πλέον στην επιχείρηση θετικών ιδίων κεφαλαίων σε ύψος €7.7 εκατομμύρια, παρά τις ζημίες της χρήσης που είναι €9.1 εκατομμύρια και τις συσσωρευμένες ζημίες από προηγούμενα έτη που είναι €36.2 εκατομμύρια. Η εταιρία εμφανίζεται πλέον βιώσιμη (going concern).
• Η ύπαρξη θετικών ιδίων κεφαλαίων είναι αποτέλεσμα των συνεχών αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου από τον νέο ιδιοκτήτη της ΠΑΕ κ. Ιβάν Σαββίδη. Το ύψος αυτών είναι πάνω από €15 εκατομμύρια κατά την χρήση 2013-2014.
• Πολύ σημαντικό είναι ότι μετά την χρήση που καταγράφουν οι πρόσφατες οικονομικές καταστάσεις, έγινε στη 1 Σεπτεμβρίου 2014 νέα αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους €7.5 εκατομμυρίων ανεβάζοντας πλέον το μετοχικό κεφάλαιο από €37,7 σε €45,2.
• Τα ποσά για μεταγραφές και ανανεώσεις συμβολαίων παικτών αυξήθηκαν το 2014 κατά 63% σε σχέση με το 2013, ενώ παρουσίασαν πτώση κατά 23% το 2013 και 48% το 2012 σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.
• Ο δείκτης ιδίων προ ξένα κεφάλαια που δείχνει τον βαθμό ασφάλειας έναντι κινδύνων ζημιών της επιχείρησης έφτασε το 2014 στο πολύ ικανοποιητικό 23.9% έναντι αρνητικών δεικτών τα δύο προηγούμενα έτη και σχεδόν μηδενικού το 2011 (0.3%).
• Τα έσοδα από τα εισιτήρια εμφανίζονται μειωμένα κατά 30% το 2012, 5% το 2013 και 21% το 2014.
• Υπάρχει μια σημαντική πτώση των εσόδων από πωλήσεις ποδοσφαιριστών. Μειώνονται το 2012 κατά 98%, το 2013 κατά 24% και το 2014 κατά 88% όπου είναι πλέον ασήμαντες καθώς αντιπροσωπεύουν μόλις το 1% του ενεργητικού.
• Τα έξοδα του ποδοσφαιρικού τμήματος κατά τα 2 τελευταία έτη αυξάνονται στο 65% περίπου ενώ ήταν περίπου στο 45% τα 2 προηγούμενα έτη.
• Τα «άλλα έσοδα» που περιλαμβάνουν το εμπορικό κομμάτι της ΠΑΕ ΠΑΟΚ αυξάνονται εντυπωσιακά κατά 93% το 2012, 76% το 2013 και 133% το 2014 σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Αυτό αποτελεί φυσικά δείγμα μια επιτυχημένης οικονομικά στρατηγικής marketing της ΠΑΕ ΠΑΟΚ. Το έσοδα αυτά είναι πλέον σημαντικά και ως ποσοστό στο ενεργητικό της ΠΑΕ καθώς από τα πολύ χαμηλά ποσοστά του 3% και 6%  κατά τα έτη 2011 και 2012 αντίστοιχα φτάνουν στο ποσοστό του 20% το 2013 και 33% το 2014.
• Οι συνεχείς καθαρές ζημίες της ΠΑΕ ΠΑΟΚ καλύπτονται από τις συνεχείς εισροές μετρητών μέσω των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου.
• Οι ζημίες διπλασιάστηκαν το 2014 σε απόλυτους αριθμούς σε σχέση με το 2013. Όμως η ανάλυση κοινού μεγέθους δείχνει μικρότερη αύξηση αναλογική καθώς αποτελούν το 28% του ενεργητικού έναντι 21% κατά το έτος 2013.
• Το budget του ποδοσφαιρικού τμήματος είναι το ίδιο το 2014, στα €21 εκατομμύρια όπως και το 2011 μετά από πτώση του κατά 12% το 2012 και 21% το 2013. Αυξήθηκε δε σημαντικά το 2014 σε σχέση με το 2013 σε ποσοστό 43%.
• Οι πωλήσεις ποδοσφαιριστών το 2014 είναι αμελητέες στο 1% του ενεργητικού έναντι 13% και 9% το 2013 και το 2012 αντίστοιχα. Η προσπάθεια εξυγίανσης είναι εμφανής στο 2011 όπου το ποσοστό των πωλήσεων ποδοσφαιριστών στο σύνολο του ενεργητικού είναι 396%.
• Τα μεικτά κέρδη που αφορούν στο αγωνιστικό τμήμα ήταν αρνητικά στο 42% και 24% του ενεργητικού το 2014 και 2013 αντίστοιχα, ενώ ήταν μηδενικά το 2012 και το 2011.
• Τα λειτουργικά έξοδα ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης και αύξησης του μεγέθους της εταιρίας αυξήθηκαν με ρυθμό 30% - 40% κάθε χρόνο.
• Τα καθαρά κέρδη είναι αρνητικά σε απόλυτους αριθμούς και είναι διπλάσια το 2014 σε σχέση με το 2013. Όμως, η ανάλυση κοινού μεγέθους δείχνει ότι οι καθαρές ζημίες αυξήθηκαν μόλις 7 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το σύνολο του ενεργητικού από 21% σε 28%.
• Ο δείκτης ρευστότητας που δείχνει την ικανότητα της επιχείρησης να πληρώνει τις υποχρεώσεις της έχει φτάσει στο ικανοποιητικό 1.05 το 2014 από 0.58 το 2013, 0.90 το 2012 και 0.75 το 2011.
• Ο δείκτης κυκλοφοριακής ταχύτητας ενεργητικού που δείχνει την ικανότητα του ενεργητικού να δημιουργεί έσοδα είναι το 2014 στο 0.57 πεσμένος από το 0.73 το 2012 αλλά αυξημένος σε σχέση με το 2012 και 2011 που ήταν 0.38 και 0.35 αντίστοιχα.

Το Παράπονο μιας Φοιτήτριάς μου που πλέον Σπουδάζει στην Μεγάλη Βρετανία

Post by Perry Gogas.

Πανεπιστήμια: Ιδιωτικοί Μύθοι και Ανακρίβειες

Δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ 20-6-2014

 http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=607582

               Οι επιστήμονες πρέπει να είμαστε ακριβείς. Ό,τι λέμε να το βασίζουμε στα δεδομένα και τις παρατηρήσεις και να μην αναπαράγουμε άκριτα ότι ακούμε. Ένας πολύ trendy μύθος είναι εδώ και χρόνια η πανάκεια των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Πώς η ίδρυσή τους θα φέρει ανταγωνισμό με τα υπόλοιπα και έτσι όλα θα πάνε πολύ καλύτερα, θα έχουμε ανάπτυξη, πλούτο, κλπ και ζήσαμε εμείς καλά και αυτοί καλύτερα. Όπως όλοι οι μύθοι βέβαια και εδώ υπάρχουν ανακρίβειες, υπερβολές και πράγματα που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την πραγματικότητα. Παρακάτω αναλύω συνοπτικά τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων.

• «Θα υπάρξει ανταγωνισμός». Καλό αυτό, αλλά πώς ακριβώς θα γίνει δεν μας λέει κανείς. Με ποιους πόρους το δημόσιο πανεπιστήμιο χωρίς δίδακτρα θα ανταγωνίζεται ένα ιδιωτικό με δίδακτρα (φυσικά) πανεπιστήμιο; Και γιατί θα ανταγωνιστώ το ιδιωτικό; Ήδη δεν ανταγωνίζομαι τα υπόλοιπα τμήματα Οικονομικών Επιστημών στην Ελλάδα; Γιατί θα μου κάνει διαφορά; Στόχος μου είναι να είμαι ο καλύτερος σε ότι κάνω, παραγωγικός και αποτελεσματικός. Έτσι είναι η επιστήμη.
• «Τα ιδιωτικά πανεπιστήμιο υπάρχουν σε όλο τον κόσμο εκτός από την Ελλάδα». Μεγάλη ανακρίβεια αυτή και μάλιστα είναι ιδιαίτερα ανακριβές στις χώρες που είναι πιο αναπτυγμένες και πιο γνωστές σε μας. Υπάρχουν μεν, αλλά είναι τελείως αποτυχημένα κατά κανόνα, με λίγους φοιτητές, κακό επίπεδο σπουδών, είναι γνωστά για αδιαφανείς επιλογές φοιτητών και καθηγητών, για οικονομικά και άλλα σκάνδαλα, για απονομές πτυχίων παράτυπα, για διαφθορά κλπ, με αποτέλεσμα να κλείνουν πολλά από αυτά είτε οικειοθελώς είτε από τις αρχές. Ας δούμε λοιπόν τι γίνεται στον κόσμο με στοιχεία και όχι τι ακούσαμε από τον διπλανό μας:
• Τα πανεπιστήμια στον Καναδά που έκανα εγώ τις μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές μου είναι όλα κρατικά. Τα μόνα ιδιωτικά είναι 2-3 πολύ μικρές σχολές τύπου επαγγελματικής κατάρτισης και τεχνικής σχολής.
• Στην Αυστρία τα ιδιωτικά αναγνωρίστηκαν πριν 15 χρόνια και παραμένουν λίγα, μικρά και πολύ χαμηλής ποιότητας.
• Στην Γαλλία είναι λίγα και ακόμα λιγότερα παρέχουν σοβαρές σπουδές.
• Στην Γερμανία υπάρχουν 83 ιδιωτικά πανεπιστήμια όπου σπουδάζει μόλις το 1% των Γερμανών φοιτητών! Σίγουρα δεν τα γνωρίζετε γιατί δεν είναι αξιόλογα και πολλά είτε κλείσανε είτε οδηγούνται σύντομα εκεί.
• Στην Ιρλανδία είναι πολύ λίγα και το ίδιο κακά με τις παραπάνω χώρες.
• Στην Ολλανδία τα κρατικά κυριαρχούν σαν αν μην υπάρχουν τα πολύ λίγα ιδιωτικά.
• Στην Πορτογαλία από το 1980 ακολουθήθηκε η «μαγική» συνταγή που προτείνουν και για την Ελλάδα. Ανοίξανε εκατοντάδες πανεπιστήμια και κλείσανε τα περισσότερα λόγω τραγικής ποιότητας και έλλειψης φοιτητών!
• Στην Ελβετία τα ιδιωτικά και δημόσια έχουν ελάχιστα δίδακτρα γιατί επιδοτούνται από το δημόσιο… άρα δεν είναι και τόσο ιδιωτικά…
• Μεγάλη Βρετανία: από τα 120 πανεπιστήμια εκεί που σπουδάζουν χιλιάδες ελληνόπουλα, μόνο 4 είναι ιδιωτικά και δεν θα τα ξέρετε γιατί απλά δεν είναι καλά πανεπιστήμια.
• Στη Αυστραλία υπάρχουν 2-3 ιδιωτικά πανεπιστήμια το ίδιο άγνωστα και κακά όπως στις παραπάνω χώρες.
• Στις ΗΠΑ υπάρχουν συνολικά 3500 πανεπιστήμια που από αυτά τα 100 είναι πολύ καλά και τα υπόλοιπα 3400 είναι από μέτρια έως πολύ χειρότερα από τα ελληνικά ΙΕΚ. Τα ιδιωτικά καλά πανεπιστήμια (Harvard, Yale, MIT) δεν είναι αυτό που εννοούμε στην Ελλάδα ιδιωτικά πανεπιστήμια γιατί:
• Δημιουργήθηκαν πριν 300-400 χρόνια πολύ πριν την νεότερη Ελλάδα.
• Έχουν endowments, δηλαδή περιουσιακά στοιχεία από δωρεές για την λειτουργία τους της τάξης των $20 - $30 δις δολαρίων (20% του ελληνικού ΑΕΠ).
• Δεν είναι κερδοσκοπικά και διοικούνται από επιτροπές με κριτήρια όχι ιδιωτικοοικονομικά (το ΜΙΤ πλέον δεν χρεώνει δίδακτρα στους νέους φοιτητές του).
• Δέχονται λίγους φοιτητές κάθε χρόνο: το Harvard φέτος δέχτηκε 1500 νέους φοιτητές δηλαδή το 0,0005% του πληθυσμού των ΗΠΑ. Αναλογικά για την Ελλάδα θα ήταν 50 φοιτητές ανά έτος σε όλο το πανεπιστήμιο και όλες τις σχολές.

Επί πλέον ας μην ξεχνάμε ότι τα δίδακτρά τους είναι της τάξης των €30,000 το χρόνο.

Τέλος, τα ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υπάρχουν από πάντα στην Ελλάδα, είτε με τον τίτλο «εργαστήρια ελευθέρων σπουδών» είτε με τον πιο πρόσφατο «κολέγια». Γιατί λοιπόν δεν γίνονται τόσο καλά όσο τα δημόσια; Πού είναι ο ανταγωνισμός;  Γιατί δεν τα βοήθησε ο ανταγωνισμός που επικαλείται ο κάθε μη-σχετικός με το θέμα; Γιατί τα παιδιά μας ταλαιπωρούνται και δίνουν εξετάσεις για να έρθουν στα δημόσια πανεπιστήμια; γιατί μετά την φοίτησή τους στα δημόσια συνεχίζουν μεταπτυχιακά στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου χωρίς πρόβλημα; Γιατί τα ιδιωτικά περιορίζονται σε σπουδές στα οικονομικά, διοίκηση επιχειρήσεων, κλπ; Γιατί ακόμα και αυτά που έχουν δεν πλησιάζουν καν το πολύ υψηλότερο επίπεδο των δημόσιων πανεπιστημίων; Γιατί διδάσκουν στα ιδιωτικά κολέγια άνθρωποι χωρίς καν διδακτορικό τίτλο σπουδών και χωρίς ερευνητικό έργο;  Γιατί οι καθηγητές των δημόσιων πανεπιστημίων οι οποίοι κατά συντριπτική πλειοψηφία έχουν ολοκληρώσει μεταπτυχιακά και διδακτορικά σε ΗΠΑ, Καναδά, Ευρώπη και κατά τεκμήριο γνωρίζουν τον κλάδο άριστα δεν τα εγκαταλείπουν για να διδάξουν στα ιδιωτικά κολέγια;

Δεν νομίζω να είναι ο τίτλος «κολέγιο» αυτό που κρατά στην ανυπαρξία τα ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το ΜΙΤ είναι “Massachusetts Institute of Technology”, ούτε καν πανεπιστήμιο, ούτε κολέγιο και είναι κορυφαίο στον κόσμο.

Η λύση είναι η διαρκής βελτίωσης της ποιότητας της δημόσιας πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που χτίστηκε εδώ και δεκαετίας από τους φόρους των Ελλήνων, η στήριξή τους από το κράτος, την κοινωνία και τους καθηγητές. Με λιγοστούς πόρους μετά την κρίση, χωρίς δίδακτρα και ελάχιστα μέσα κάνουν πολύ καλύτερη δουλειά από όλα τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που ιδρύθηκαν με τους ίδιους ευκαιριακούς όρους και μύθους σε όλες τις παραπάνω χώρες. Και αυτό είναι δεδομένο βασισμένο στα δεδομένα και όχι στους μύθους.

19η στον Κόσμο η Ελλάδα στην Έρευνα

Προς μεγάλη απογοήτευση των Ελληνικών ΜΜΕ αλλά και της ελληνικής κοινής γνώμης τα δεδομένα από το κορυφαίο περιοδικό Nature επιβεβαιώνουν αυτά που ξέρουμε ήδη οι insiders: το πολύ υψηλό επίπεδο των ελληνικών πανεπιστημίων και της έρευνας που παράγεται από αυτά.

Σύμφωνα λοιπόν με τα δεδομένα του Nature και μια μικρή επεξεργασία, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα που έφταξα αξίζει να επισημάνουμε τα εξής:

• Η Ελλάδα είναι στην 19η θέση παγκόσμια σε παραγωγή επιστημονικών δημοσιεύσεων.
• Ακόμα και αν δεν σταθμίσουμε με τον πλυθυσμό η Ελλάδα είναι στην 26η θέση.
• Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην 18η θέση λίγο πάνω από την Ελλάδα.
• Η Γερμανία βρίκσεται πολύ κοντά και αυτή στην 17η θέση.
• Η Γαλλία βρίσκεται 3 θέσεις κάτω από την Ελλάδα.
• Η Ιταλία βρίσκεται 5 θέσεις κάτω από την Ελλάδα.
• Ο βιομηχανικός και τεχνολογικός κολοσός Ιαπωνία βρίκεται στην 26η θέση, 7 κάτω από την Ελλάδα.

Εντυπωσιακή απόδοση για την Ελλάδα και αυτή έρχεται:

• Με την γνωστή έλλειψη χρηματοδότησης της έρευνας στην Ελλάδα.
• Απο καθηγητές και φοιτητές αποκλειστικά από ελληνικά πενεπιστήμια καθώς για την Ελλάδα δεν υπάρχει η δυνατότητα του multiple affiliation δηλαδή της ταυτόχρονης ιδιότητας καθηγητή σε ένα αμερικανικό και ένα γαλλικό πανεπιστήμιο όπως γίνεται σε άλλες χώρες.

Ελλάδα - Κρίση - Μέλλον

Μια παρουσίαση για το χθες -  σήμερα - αύριο της Ελληνικής Οικονομίας.

Παρουσίαση PDF

Περικλής Γκόγκας

Επίκουρος Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών
Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Πρωτογενές Πλεόνασμα και Χρέος

Μερικές παρατηρήσεις και δεδομένα για την σημαντικότητα του πρωτογενούς πλεονάσματος για όποιον(α) ενδιαφέρουν:

· Δημόσιο Έλλειμμα = Κρατικές δαπάνες -  Έσοδα του δημοσίου

· Πρωτογενές πλεόνασμα = - (Δημόσιο έλλειμμα - Τόκοι Δημόσιου Δανεισμού)

· Χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ:

o 2009 - 130%

o 2010 - 150%

o 2011 - 170%

o 2012 - 156%

o 2013 - 150% (πρόβλεψη)

· Το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής εκτελείται καλύτερα από τις προβλέψεις.

· Το 2013 δημιουργούνται πρωτογενή πλεονάσματα. Η κυβέρνηση επιμένει σ' αυτά καθώς αποτελούν το στοιχείο ενεργοποίησης μιας σειράς ευεργετικών για την χώρα μας προβλέψεων και διαδικασιών τροποποίησης και μεταβολής των όρων του δανεισμού μας.

· Δεν αποτελεί μόνο η σχέση Χρέους/ΑΕΠ σημαντικό δείκτη πιστοληπτικής ικανότητας αλλά ίσως ακόμη πιο σημαντικός δείκτης είναι ο δείκτης Εξυπηρέτησης χρέους)/ΑΕΠ (ΔΕΧ). Αυτός δίνει το ποσοστό του ΑΕΠ κάθε χρόνο που χρειάζεται για να εξυπηρετηθούν οι δανεικές υποχρεώσεις σε τόκους και κεφάλαιο.

· Ο ΔΕΧ για την Ελλάδα τα επόμενα 30 και πλέον χρόνια θα είναι στο 5%-7% του ΑΕΠ μας. 

· Ακόμα σημαντικότερο είναι ότι μεσοπρόθεσμα το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 3%-5% του ΑΕΠ μας.

· Ο δείκτης αυτός είναι εξαιρετικά χαμηλός και για τα ελληνικά δεδομένα καθώς πρόσφατα ήταν στο 27% αλλά και για τα διεθνή δεδομένα είναι από τους καλύτερους δείκτες.

· Περισσότερο από το μισό του σημερινού δημοσίου χρέους των ¤305  έχει λήξη μετά το 2030.

· Έως το 2025 το χρέος που θα είναι απαιτητό είναι περίπου ¤86 δις. Απαιτητό φυσικά σημαίνει ότι λήγει και θα πρέπει να ανανεωθεί από τις αγορές.

· Από τα ¤86 δις τα 41 λήγουν τα επόμενα 2 έτη και γιαυτό αυτά είναι εξαιρετικά κρίσιμα καθώς η πρόσβασή μας στις αγορές κρίνεται (από μένα) δύσκολη.

· Αυτό βελτιώνει το αξιόχρεο της χώρας μας και κάνει την επιστροφή στις αγορές (έξοδος από το μνημόνιο) ευκολότερη και πιο άμεση.

· Η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσματος είναι εξαιρετικά σημαντική για πολλούς λόγους:

o Πρωταρχικά δείχνει συμμάζεμα των δημόσιων οικονομικών και επιτυχία του προγράμματος προσαρμογής.

o Ενεργοποιεί σημαντικά οφέλη για την ελληνική οικονομία σύμφωνα με τις συμφωνίες με τους δανειστές:

§ Μείωση (νέα) των επιτοκίων δανεισμού καθώς μειώνεται και το default risk.

§ Μείωση της συμμετοχής του ελληνικού δημοσίου στα ευρωπαϊκά προγράμματα.

§ Δημιουργία ενός διαπραγματευτικού μέσου στις συζητήσεις με τους δανειστές καθώς πρωτογενή πλεονάσματα σημαίνουν ότι μια στάση πληρωμών δεν θα είναι απαραίτητα καταστροφική για την Ελλάδα.

· Η μείωση των επιτοκίων δανεισμού θα μειώσει περαιτέρω το συνολικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης με όλα τα θετικά που αυτό συνεπάγεται.

· Ήδη το spread του 10ετούς ομολόγου του ελληνικού δημοσίου έχει πέσει για πρώτη φορά από το 2010 στις 811 μονάδες βάσης.

· Το εξωτερικό μας χρέος από 115% του ΑΕΠ το 2013 θα πέσει από 75% των προηγούμενων υπολογισμών στο 60% του ΑΕΠ μέχρι το 2020.

· Το συνολικό χρέος έτσι εμφανίζεται υπερεκτιμημένο καθώς υπολογίζοντας την μείωση αναγκών εξυπηρέτησης του χρέους λόγω της μείωσης του επιτοκίου του GLF (Greek Lending Facility) και την παράταση λήξης των δανείων που προέρχεται από την ύπαρξη πρωτογενών πλεονασμάτων θα είναι 148% από 175% του ΑΕΠ.

· Η Ελλάδα από την 1η θέση στην ανάγκη εξυπηρέτησης του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ μετά από αυτές τις αλλαγές θα πέσει στην 7η θέση στην Ευρώπη μετά τις Ιταλία, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Κύπρο, Ισπανία, Μάλτα.

· Η διόρθωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών είναι πολύ καλύτερη του αναμενόμενου και εκτιμάται ότι θα είναι θετικό από την επόμενη χρονιά.

· Τα επιτόκια μετά από όλα αυτά από το "τοκογλυφικό" +150 μονάδες βάσης του κόστους δανεισμού θα πέσουν στις 50 μονάδες βάσης με την επίτευξη του πρωτογενούς πλεονάσματος.

· Επίσης οι συμφωνίες προβλέπουν την επιστροφή των κερδών που πέτυχε η ECB από τα ελληνικά ομόλογα στην χώρα μας για την μείωση του δημόσιου χρέουςμε την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος.

Σχετικές πηγές:

Πηγη 1

Πηγη 2

Πηγη 3

Πηγη 4

Πηγη 5

Πηγη 6

Πηγη 7

ΒΑΣΕΙΣ ΑΕΙ-ΤΕΙ 2013. Όλοι οι πίνακες

Στο παρακάτω αρχείο θα βρείτε όλους τους πίνακες των βάσεων εισαγωγής στα ΑΕΙ-ΤΕΙ για το 2013.

1. Βάσεις ΑΕΙ-ΤΕΙ

2. Όλοι οι Πίνακες

Διάφορα περί ΕΡΤ

Για μας που είμαστε οικονομολόγοι που πιστεύουμε στην ελεύθερη αγορά (και όχι τυφλά κομματικά πιόνια):

1. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ρυθμιστικός και ελεγκτικός ρόλος του κράτους δεν είναι 
απαραίτητος.

2. Δεν σημαίνει ότι δεν μας ενδιαφέρει η κοινωνική ευημερία πάνω απ' 'όλα.

3. Δεν σημαίνει ότι θέλουμε το κράτος να λειτουργεί ως επιχειρηματίας-καπιταλιστής.

4. Ελεύθερη αγορά σημαίνει: ανταγωνισμός, όχι μονοπώλια και καρτέλ, με ισχυρό ιδιωτικό τομέα και πανίσχυρο κοινωνικό κράτος στην υγεία, παιδεία και κοινωνική πρόνοια.
______________

Η κυβέρνηση ως διαιτολόγος:
Φίλε, πρέπει να χάσεις 10 κιλά για να είσαι υγιής. Οπότε θα σου κόψω το ένα πόδι και είσαι τζετ φιλαράκι να 'ουμε... Σε έσωσα!!!
______________

Κύριε κυβερνητικέ εκπρόσωπε: πότε θα πληρώσουν τα ιδιωτικά κανάλια τις άδειες για την χρήση των ραδιοσυχνοτήτων που αποτελούν δημόσια περιουσία? όπως γίνεται δηλαδή παντού στον κόσμο? εκεί δεν χάνονται έσοδα από το δημόσιο?
______________

Απολύθηκαν 2800 και θα πάρουν αποζημιώσεις. Έπειτα η κυβέρνηση θα κάνει την ΝΕΡΙΤ με 1500 από αυτούς. Άρα αυτός που πήρε την απόφαση ευθύνεται και για 1300 αποζημιώσεις άσκοπες που βαρύνουν τα δημόσια έσοδα για τα οποία κόπτεται...
______________

Το να κάνουν οι δημοσιογράφοι απεργία σε ένδειξη συμπαράστασης για το κλείσιμο της ΕΡΤ είναι σαν να κάνουν απεργία οι πυροσβέστες επειδή η κυβέρνηση τους έβαλε φωτιά στα σπίτια... αυτοί οι συνδικαλιστές...
______________

Σενάριο "Σωτήρας":

Θέλετε να φτιάξετε ένα σπίτι και με προσλαμβάνετε ως εργολάβο.

Εγώ ενώ χρειάζονται 10 άτομα για να γίνει το έργο προλαμβάνω 20.

Αυτοί οι 20 είναι ένας γιατρός, πιλότος, βοσκός, κομμώτρια, πυρηνικό φυσικό, ψαρά, ψήστη κλπ you get the idea...

Μετά από πολύ καιρό το έργο έχει μπει μέσα και φυσικά και σεις, σπίτι δεν βλέπετε να ολοκληρώνεται ποτέ και τότε έρχομαι εγώ για να σας σώσω:

Κατηγορώ τον ψαρά και τον πυρηνικό φυσικό που δεν φτιάξανε το σπίτι και φύγαν από τον προϋπολογισμό, τα ρίχνω όλα σ' αυτούς, του απολύω όλους και το παίζω σωτήρας.

Και το best part αντί να με στείλετε εμένα που έκανα όλη αυτή την απάτη και σας έφαγα τα λεφτά, με υποστηρίζετε γιατί είμαι εκσυγχρονιστής...

....ε ρε γλέντια που έλεγε και ο Καραγκιόζης...   
______________

Έλεος με τα παπαγαλάκια της ελληνικής κοινωνίας... είμαι 100% βέβαιος ότι τα ίδια άτομα, αν το κόμμα τους έκλεινε την ΕΡΤ θα υποστηρίζανε πόσο ορθό είναι όπως και αυτοί που το υποστηρίζουν τώρα αν το έκαναν "οι άλλοι" θα κλαίγανε για τους ανθρώπους που χάσαν τις δουλειές τους.

Τα κόμματά σας διορίζανε τόσα χρόνια από το παράθυρο και στην ΕΡΤ και παντού!!! αυτά γιατί δεν τα κλείνετε? εκεί γιατί δεν γίνεται η εκκαθάριση που υποστηρίζετε (δεν υποστηρίζετε οι άλλοι) και να τα κλείσετε να ησυχάσουμε?

Υποκρισία και τυφλός κομματισμός και μετά την καταστροφή της χώρας.... some people never change...

Όσο γελοία είναι τα κόμματα που μας φέρανε εδώ είστε και τα φερέφωνά τους.
Ή δεν έχετε μυαλό να σκεφτείτε μόνοι σας ή έχετε σκοπιμότητες. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν είστε το μέλλον της χώρας αλλά απομεινάρια του παρελθόντος...
______________

Όταν προσπαθείς να ερμηνεύσεις και να δικαιολογήσεις ό,τι γίνεται γύρω σου μέσα από ένα κομματικό πρίσμα είναι πολύ λογικό να καταλήγεις σε ασυναρτησίες και αντιφάσεις... και να εκτίθεσαι ανεπανόρθωτα...

Οι Φοιτητές μας Παράγουν Έργο

Συνέντευξη ΕΡΑ 1ο Πρόγραμμα: Ασύγχρονοι Κύκλοι στην Ε.Ε.

ΕΡΑ 1ο Πρόγραμμα 29/3/2013

Ασύγχρονοι Κύκλοι και Ευρωπαϊκή Σύγκλιση

Περιοδικό Foreign Affairs - Μάρτιος 2013

Ασύγχρονοι Κύκλοι και Ευρωπαϊκή Σύγκλιση

Περικλής Γκόγκας Επίκουρος Καθηγητής pgkogkas@ierd.duth.gr Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ιωάννης Πραγγίδης Λέκτορας gpragkid@ierd.duth.gr Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η Πορεία προς την Ενοποίηση

Μετά την κρίση του 2008 οι κυβερνήσεις και οι επενδυτές έχουν στραμμένο το βλέμμα τους στην επόμενη ημέρα. Έπειτα από τέσσερα χρόνια σκληρής μάχης για την αποκατάσταση της ρευστότητας στο παγκόσμιο σύστημα, αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες που προκύπτουν από τον αργό ρυθμό ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας σχεδόν σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Η λογιστική αποτύπωση της κρίσης στην Ευρωζώνη δίνει τη θέση της στην ανάγκη χάραξης και υλοποίησης μιας μακροχρόνιας οικονομικής πολιτικής. Έπειτα από 11 χρόνια κυκλοφορίας του ευρώ και μιας ισχυρής κρίσης έχουμε τα δεδομένα ώστε να εξάγουμε με ικανοποιητικό βαθμό ασφάλειας ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα για τη λειτουργία της οικονομίας της Ευρωζώνης αλλά και για το μέλλον το οποίο ίσως για πρώτη φορά μετά το ξέσπασμα της κρίσης διαγράφεται λιγότερο σκοτεινό και αβέβαιο.

Ασύγχρονοι Κύκλοι

Το κυριότερο ερώτημα είναι πως θα καταφέρουν να συμβιώσουν οι χώρες του Νότου με τις χώρες του Βορρά στα πλαίσια ενός κοινού νομίσματος. Η κοινή άποψη υποστηρίζει ότι η έλλειψη εθνικής συναλλαγματικής πολιτικής θα οδηγήσει σε περαιτέρω ύφεση τις χώρες του Νότου, αφού το ζητούμενο είναι η υποτίμηση του ευρώ για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας. Οι χώρες του σκληρού πυρήνα από την άλλη πλευρά, υποστηρίζουν ένα πιο σκληρό ευρώ ώστε να μην διαταραχθεί αφενός η εμπιστοσύνη των αγορών στο κοινό νόμισμα και αφετέρου να μην αντιμετωπίσουν πρόβλημα εισαγόμενου πληθωρισμού με αρνητικές συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων και υπηρεσιών τους στις διεθνείς αγορές. Η παραγωγή πολλών προϊόντων βασίζεται στην εισαγωγή ενδιάμεσων αγαθών, το κόστος των οποίων θα αυξηθεί ως συνέπεια μιας υποτίμησης συμπαρασύροντας παράλληλα το κόστος παραγωγής και άλλων προϊόντων οδηγώντας με αυτόν τον τρόπο τις οικονομίες σε πληθωρισμό και μείωση της ανταγωνιστικότητας. Στην Διεθνή Νομισματική Θεωρία το πρόβλημα αυτό είναι γνωστό ως το πρόβλημα των «ασύγχρονων επιχειρηματικών κύκλων» (asynchronous business cycles). Στην περίπτωση αυτή, στα πλαίσια μιας νομισματικής ένωσης όπως είναι η Ευρωζώνη, δημιουργείται ένα σοβαρό πρόβλημα στην άσκηση αποτελεσματικής νομισματικής πολιτικής όταν κάποιες χώρες-μέλη βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης ενώ άλλες βρίσκονται σε φάση κάμψης της οικονομικής τους δραστηριότητας ή ακόμα και ύφεσης. Αυτή είναι η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Στις χώρες του βορά όπου η ανταγωνιστικότητα είναι υψηλή σε διεθνές επίπεδο, η πραγματική οικονομία αναπτύσσεται σταθερά. Το κύριο μέλημα της νομισματική πολιτικής εκεί πρέπει να είναι η αναχαίτιση των πληθωριστικών πιέσεων που προέρχονται από την άνθηση της οικονομίας και συνεπάγεται αυξημένα εισοδήματα και ενεργή ζήτηση. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να ακολουθηθεί μια συσταλτική νομισματική πολιτική (contractionary monetary policy) με περιορισμό της αύξησης της προσφοράς χρήματος. Αυτό επιτυγχάνεται με την αύξηση των επιτοκίων, τον περιορισμό της πιστωτικής επέκτασης και την πώληση κρατικών ομολόγων μέσω των «πράξεων ανοιχτής αγοράς» (open market operations). Αντίθετα, για τις χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα και βρίσκονται σε ύφεση ή και κρίση ως αποτέλεσμα της χαμηλής παραγωγικότητας και κατ’ επέκταση και ανταγωνιστικότητάς τους η ενδεδειγμένη νομισματική πολιτική είναι η αύξηση της προσφοράς χρήματος: μείωση επιτοκίων προκειμένου να δοθούν κίνητρα για νέες επενδύσεις, αγορά κρατικών ομολόγων με πράξεις ανοιχτής αγοράς έτσι ώστε να αυξηθεί η ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα η οποία θα οδηγήσει σε πιστωτική επέκταση μέσω χρηματοδότηση νέων επενδυτικών σχεδίων αλλά και της κατανάλωσης που πρέπει να τονωθεί. Είναι προφανές ότι σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει μία νομισματική πολιτική η οποία να είναι αποτελεσματική για όλες τις χώρες που συμμετέχουν σε αυτή την νομισματική ένωση. Στην συγκεκριμένη περίπτωση της Ευρώπης είναι λογικό η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να σχεδιάζει και να εφαρμόζει τέτοια νομισματική πολιτική η οποία είναι ευεργετική για τις χώρες των οποίων το ΑΕΠ αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 70% του συνολικού προϊόντος της Ευρωζώνης. Έτσι, βλέπουμε την εφαρμογή μιας συσταλτικής νομισματικής πολιτικής όπου η λέξη πληθωρισμός λείπει από το λεξιλόγιο των ειδικών. Φυσικά εδώ σημαντικό ρόλο παίζει και η «εντολή» (mandate) που έχει ως στόχο να υλοποιεί η ΕΚΤ σε αντίθεση για παράδειγμα με το Federal Reserve τις ΗΠΑ. Η ΕΚΤ από το καταστατικό της έχει ως κύριο στόχο της την λεγόμενη «νομισματική σταθερότητα», την αποφυγή με άλλα λόγια του πληθωρισμού. Η Fed από την άλλη έχει διττό στόχο: την νομισματική σταθερότητα αλλά και την πλήρη απασχόληση. Φυσικά οι δύο αυτοί στόχοι μπορεί πολλές φορές να είναι αντικρουόμενοι. Όμως, αυτή η διαφορά δίνει σημαντικά περιθώρια δράσης στην Fed σε αντίθεση με την EKT. Η ασυμβατότητα αυτή των οικονομικών προτεραιοτήτων οδηγεί πολλούς οικονομολόγους και πολιτικούς να προβλέπουν την διάλυση της Ευρωζώνης. Η προσεκτική παρατήρηση όμως των στοιχείων στη δεκαετία που πέρασε ίσως δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα η οποία είναι σαφώς πιο αισιόδοξη.

Εμπειρικές Ενδείξεις Σύγκλισης

Τα οικονομικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχει σύγκλιση των επιχειρηματικών κύκλων μεταξύ των οικονομιών της Ευρωζώνης. Πιο συγκεκριμένα, πρόσφατη μελέτη που θα δημοσιευτεί προσεχώς στο επιστημονικό περιοδικό του ΟΟΣΑ (Gogas 2013, Journal of Business Cycle Measurement and Analysis) δείχνει ότι μετά την εισαγωγή του κοινού νομίσματος το 1999 (με το κλείδωμα των εθνικών ισοτιμιών με το ευρώ) γενικά οι χώρες της Ευρωζώνης εμφανίζουν περισσότερο συγχρονισμένους κύκλους από ότι την προηγούμενη περίοδο. Βέβαια αυτός ο συγχρονισμός όπως αναφέρεται και στην σχετική μελέτη «δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως ένδειξη γενικής οικονομικής σύγκλισης. Παρόλο που οι οικονομικοί κύκλοι εμφανίζονται περισσότερο συγχρονισμένοι μετά το ευρώ, τα θεμελιώδη μεγέθη των χωρών μελών όπως η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα μπορεί να μην έχουν συγκλίνει. Αποτέλεσμα αυτού μπορεί να είναι η πρόσφατη κρίση χρέους που απειλεί ακόμα και την ύπαρξη της Ευρωζώνης.» μετά την υιοθέτηση του ευρώ, οι περισσότερες από τις μικρές περιφερειακές οικονομίες αντιμετώπισαν βασικά και αθροιστικά προβλήματα ανταγωνιστικότητας. Όντας σε μια νομισματική ένωση και ανήμπορες να αντισταθμίσουν το υψηλό κόστος εργασίας και παραγωγής το οποίο είναι αποτέλεσμα κυρίως των διαφορών της παραγωγικότητας της εργασίας, με μια υποτίμηση έδειξαν ότι βασίστηκαν σε ελλείμματα και αύξηση του χρέους στην προσπάθειά τους να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξή τους αλλά και τις ανισορροπίες στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών τους.

Η περίοδος πριν από την κρίση, δηλαδή πριν το 2008, δείχνει ότι πέρα από τη σύγκλιση των επιχειρηματικών κύκλων των χωρών της Ευρωζώνης υπήρχε σύγκλιση στους ονομαστικούς μισθούς, στο επίπεδο των τιμών καθώς επίσης και στο μοναδιαίο κόστος εργασίας. Ο πληθωρισμός στις χώρες του Νότου (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία) ήταν σταθερά πάνω από το μέσο όρο της Ευρωζώνης, το οποίο αποτελεί ένδειξη σύγκλισης του επιπέδου των τιμών των χωρών που είχαν χαμηλότερες τιμές στην έναρξη της κυκλοφορίας του ευρώ. Επιπλέον, φαίνεται πώς η αύξηση των τιμών προκαλείται από την άνοδο των τιμών των μη εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών, δηλαδή αυτών που δεν συμμετέχουν στο εμπορικό ισοζύγιο των χωρών. Από την άλλη πλευρά, η παραγωγικότητα της εργασίας δεν τείνει προς τα ίδια επίπεδα μεταξύ των χωρών και χώρες με χαμηλό βαθμό παραγωγικότητας της εργασίας πριν την ένταξη τους στη ζώνη του ευρώ εξακολουθούν να κινούνται σε χαμηλά επίπεδα.

Το Ευρώ

Οι επιπτώσεις από την χρήση του νέου νομίσματος δεν ήταν ομοιόμορφη στις χώρες μέλη: στην Ελλάδα για παράδειγμα, η υιοθέτηση του ευρώ οδήγησε σε σημαντικές αυξήσεις τιμών που μείωσαν την ανταγωνιστικότητα. Στην Ελλάδα, αυτή η απότομη αύξηση των τιμών αντιμετωπίστηκε από τους καταναλωτές ως αυτό που ονομάζουν οι οικονομολόγοι ένα «προσωρινό σοκ» (transitory) ή μια «παροδική επίδραση στο εισόδημα». Έτσι, αντιμετωπίστηκε –λανθασμένα- ως μια προσωρινή μείωση στο πραγματικό εισόδημα. Σύμφωνα με την «υπόθεση του μονίμου εισοδήματος» του Milton Friedman, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αντιδρούν σε ένα τέτοιο προσωρινό σοκ προσπαθώντας να αφομοιώσουν την επίδρασή του μέσω του δανεισμού. Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, στους καταναλωτές δεν αρέσουν απότομες βραχυπρόθεσμες αλλαγές (και προς τα κάτω αλλά και προς τα πάνω) στην κατανάλωσή τους και προσπαθούν να την αντισταθμίσουν διασπείροντας το αποτέλεσμα της προσωρινής μεταβολής σε πολλές περιόδους στο μέλλον έτσι ώστε να υπάρχει μικρή μεταβολή στην καταναλωτική συμπεριφορά. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα. Τα νοικοκυριά άρχισαν να συσσωρεύουν χρέος ελπίζοντας να το αποπληρώσουν όταν οι οικονομικές συνθήκες βελτιωθούν.  Η αισιοδοξία από την συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωζώνη, η σταθερή ανάπτυξη και άλλοι καθαρά συναισθηματικοί και ψυχολογικοί παράγοντες όπως η ανάληψη από την Αθήνα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, δημιούργησαν ένα διάχυτο αίσθημα σιγουριάς ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Αυτή η κατάσταση τροφοδοτήθηκε περισσότερο από την άνευ προηγουμένου πιστωτική επέκταση στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Αυτή η πιστωτική ανάπτυξη υποστηρίχθηκε από την ευκολία με την οποία τα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε κεφάλαια από την ευρύτερη και πλέον ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου. Τα πιστωτικά ιδρύματα έτσι μεγέθυναν τους ισολογισμούς τους μέσω της χρηματοοικονομικής μόχλευσης (leveraging). Αυτό αποδείχθηκε όπως είδαμε πρόσφατα καταστροφικό. Η Ελλάδα όπως και άλλες περιφερειακές οικονομίες της ευρωζώνης αντιμετώπισαν ένα χάσμα παραγωγικότητας σε σχέση με τις κεντρικές οικονομίες. Για να είναι επιτυχημένη η νομισματική ένωση στο σύνολό της, η οικονομική σύγκλιση ήταν απαραίτητη τόσο στα κρατικά οικονομικά (έλλειμμα, χρέος) όσο και στην οικονομική απόδοση του ιδιωτικού τομέα (παραγωγικότητα, καινοτομία). Η αδικαιολόγητη ευφορία που ακολούθησε την εισαγωγή του ευρώ με το «εύκολο χρήμα» (εύκολο αλλά δανεικό) δημιούργησε μια ψευδαίσθηση πλούτου που αποπροσανατόλισε τόσο τον ιδιωτικό τομέα όσο και τις κυβερνήσεις από το να εστιάσουν στην ανάπτυξη και την μείωση του χάσματος παραγωγικότητας από τους ευρωπαϊκούς μας εταίρους. Ακόμα χειρότερα, οι διαφορές στην παραγωγικότητα και οι ασύμμετροι επιχειρηματικοί κύκλοι αντιμετωπίστηκαν όχι δομικά και ουσιαστικά αλλά με νέο δανεισμό. Όπως αναφέραμε παραπάνω, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ είναι αναγκαστικά σχεδιασμένη να εξυπηρετεί τις «μεγάλες» χώρες της ΕΕ καθώς αυτές παράγουν συντριπτικά το μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Στον βαθμό που κάποιες από τις μικρότερες οικονομίες αντιμετωπίζουν δυσμενείς μεταβολές στο ΑΕΠ τους που δεν είναι συγχρονισμένες με τις λεγόμενες «μεγάλες» χώρες, το μόνο εργαλείο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν είναι η δημοσιονομική πολική. Η Ελλάδα όπως και άλλες μικρές περιφερειακές οικονομίες στην ΕΕ προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν αυτές τις ασυμμετρίες δημιουργώντας ελλείμματα και αυξάνοντας το δημόσιο χρέος φτάνοντας στην κρίση χρέους που αντιμετωπίζει η Ευρωζώνη.

Το Εμπορικό Ισοζύγιο και η Ισοτιμία

Οι διαφορές ανάμεσα στις χώρες που προκύπτουν στους πραγματικούς μισθούς, όπως δείχνουν πρόσφατες μελέτες για την περίπτωση της Ευρωζώνης (IMF, 2012), οφείλεται εν πολλοίς στη διαφορά παραγωγικότητας και όχι σε μεγέθη που ανήκουν στον πιο στενό πυρήνα του όρου της ανταγωνιστικότητας όπως είναι οι τιμές και το μοναδιαίο κόστος εργασίας. Τα γενικά στοιχεία της πορείας του ευρώ δείχνουν μια έλλειψη σύγκλισης των χωρών της ζώνης του ευρώ στην αποδοτικότητα της εργασίας όπως αυτή εκφράζεται μέσω των τεχνολογικών βελτιώσεων, της εκπαίδευσης, των υποδομών κ.τ.λ. Είναι επίσης σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι το ευρώ ως ενιαίο νόμισμα δεν ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τα επίπεδα της ανεργίας στις χώρες της ζώνης του ευρώ, αφού στα πρώτα χρόνια υιοθέτησης του και έως το 2007 υπήρχε σύγκλιση των ποσοστών μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης.

 Αν προσέξουμε το σύνολο της Ευρωζώνης, θα παρατηρήσουμε ότι όλα τα χρόνια πλην ελαχίστων εξαιρέσεων επιτυγχάνονται σημαντικά εμπορικά πλεονάσματα (βέβαια με το μεγαλύτερο μέρος να προέρχεται από τις εξαγωγές της Γερμανίας). Η Ευρωζώνη καταφέρνει να λειτουργεί ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές. Την ίδια περίοδο η ισοτιμία ευρώ δολαρίου κυμαίνεται σε υψηλά για το ευρώ επίπεδα. Δηλαδή, το σταθερό εμπορικό πλεόνασμα της Ευρωζώνης δεν οφείλεται σε ένα υποτιμημένο ευρώ. Παραδόξως η ίδια εικόνα ισχύει και ανάμεσα στις χώρες της Ευρωζώνης. Το σχετικό επίπεδο των τιμών των εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών δεν αποτελεί τον κυριότερο προσδιοριστικό παράγοντα των ανισορροπιών των εμπορικών ισοζυγίων. Παράλληλα, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των Η.Π.Α είναι σταθερά ελλειμματικό καθ’ όλη τη διάρκεια των δεκαετιών του ’90 και του ‘00, παρόλο που το δολάριο υποτιμήθηκε από το 2004 έως και σήμερα έναντι των κυριοτέρων νομισμάτων. Με άλλα λόγια, η μείωση των τιμών των αμερικανικών προϊόντων στο εξωτερικό δε βοήθησε στην εξάλειψη του ελλείμματος. Οι λόγοι στην περίπτωση των Η.Π.Α οφείλονται κυρίως στην προτίμηση που δείχνουν οι περισσότερες χώρες να επενδύουν σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα από τις Η.Π.Α διότι η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες δεν είναι αρκετά ισχυρή (έτσι εξηγούνται και τα χαμηλά επιτόκια στις Η.Π.Α). Βέβαια, μέρος αυτού του ελλείμματος χρηματοδοτείται από τις επενδύσεις των αμερικανικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό, οι οποίες είναι ιδιαίτερα αυξανόμενες τα τελευταία χρόνια.

Συμπέρασμα

Το συμπέρασμα όμως είναι ότι τα νομισματικά μεγέθη (όπως είναι οι τιμές των προϊόντων, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες κ.τ.λ) μακροχρόνια δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις στον πραγματικό τομέα της οικονομίας όπως είναι η παραγωγή και η απασχόληση παρά μόνο βραχυχρόνια. Η αρχή αυτή είναι γνωστή ως «ουδετερότητα του χρήματος» (money neutrality). Με βάση αυτήν την παραδοχή φαίνεται να κερδίζει έδαφος ή υπόθεση ότι τα εμπορικά ελλείμματα δημιουργήθηκαν κυρίως εξαιτίας των χαμηλών πραγματικών επιτοκίων μετά την υιοθέτηση του ευρώ αλλά και της προσδοκίας για σύγκλιση και όχι λόγω της έλλειψης ανταγωνιστικότητας των χωρών της περιφέρειας έναντι των χωρών του Βορρά.

Το ζητούμενο λοιπόν στην Ευρωζώνη είναι η επόμενη ημέρα: αυτή στο επίκεντρο έχει την ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας και της μείωσης της ανεργίας μέσω της μείωσης των εμπορικών ελλειμμάτων των αδύναμων χωρών της.

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως μια κεντρική οικονομική πολιτική η οποία ευνοεί τον πληθωρισμό με ταυτόχρονες επενδύσεις στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας μπορούν να αποτελέσουν τον οδηγό για έξοδο από την κρίση. Ο πληθωρισμός φαίνεται να δημιουργεί πολύ λιγότερα προβλήματα από αυτά τα οποία λύνει, όπως για παράδειγμα η σταδιακή μείωση του ονομαστικού χρέους, ενώ παράλληλα δεν επιδεινώνει το εμπορικό έλλειμμα στο βαθμό που μέχρι σήμερα πίστευαν οι περισσότεροι οικονομολόγοι. Βέβαια τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη για ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης ούτε την έλλειψη κλαδικής πολιτικής μεταξύ των χωρών και φυσικά την ορθολογικοποίηση των κρατικών δαπανών και δημιουργία πρωτογενών πλεονασμάτων.